TỨ NIỆM XỨ (satipaṭṭhāna)

Là công phu phát triển chánh niệm y cứ trên 4 đề mục:

• Thân Quán Niệm Xứ (kāyānupassanā-satipaṭṭhāna):
  Lấy Sắc uẩn (rūpa-kkhandha) làm đối tượng ghi nhận.
  
• Thọ Quán Niệm Xứ (vedanānupassanā-satipaṭṭhāna):
  Lấy Thọ uẩn (vedanā-kkhandha) làm đối tượng ghi nhận.
  
• Tâm Quán Niệm Xứ (cittanupassanā-satipaṭṭhāna):
  Lấy Thức uẩn (viññāna-kkhandha) và Tưởng uẩn (saññā-kkhandha) làm đối tượng ghi nhận.
  
• Pháp Quán Niệm Xứ (dhammānupassanā-satipaṭṭhāna):
  Lấy Tưởng uẩn và Hành uẩn (sankhāra-kkhandha) làm đối tượng ghi nhận.

Niệm ở đây là tâm sở Niệm (sati) trong 8 tâm Đại thiện (mahākusalacitta), 8 tâm Đại tố (mahākiriyacitta), 26 Đổng lực Kiên cố (appanājavana) và 8 tâm Siêu thế (lokuttaracitta).

Chánh niệm trong Tứ Niệm Xứ có 3 khía cạnh cần được lưu tâm:

1. Đối tượng của Niệm ở đây là Thân, Thọ, Tâm, Pháp.
   
2. Sở dụng của Niệm ở đây là phát hiện 4 khía cạnh Bất Mỹ (asubha), Đau Khổ (dukkha), Vô Thường (anicca) và Vô Ngã (anatta). Nói gọn lại là bốn khía cạnh Xấu (không đẹp), Khổ (không vui), Giả (không thật), Tạm (không bền).
   
3. Cứu cánh của Niệm Xứ là sự chấm dứt các tri kiến điên đảo cho đời là đẹp (subha), hạnh phúc (sukha), thường tồn (nicca) và có cái tôi (atta).

---

sati: niệm paṭṭhāna: khởi điểm anupassi: quán kāya: thân khandha: uẩn citta: tâm mahā: lớn kusala: thiện

rūpa: sắc vedanā: thọ saññā: tưởng sankhāra: hành viññāna: thức anicca: vô thường dukkha: khổ anatta: vô ngã

Trắc nghiệm từ Pāḷi