Pakiṇṇakaparicchedo

Phân loại linh tinh

https://tipitaka.org/romn/cscd/abh07t.nrf2.xml

https://www.budsas.org/uni/u-vdp-mc/vdpmc03.htm

Sampayuttā yathāyogaṃ, tepaññāsa sabhāvato. Cittacetasikā dhammā, tesaṃ dāni yathārahaṃ. Vedanāhetuto kiccadvārālambaṇavatthuto. Cittuppādavaseneva, saṅgaho nāma nīyate.

Các tâm và tâm sở phối hợp nhau sự thật có 53 pháp. Nay sự phối hợp các tâm và tâm sở, xem tâm như một đơn vị được đề cập đến, theo sự thích hợp về phương diện thọ, nhân, công tác, môn, đối tượng và căn xứ.

Vedanāsaṅgaho

Phân loại theo Thọ

Tattha vedanāsaṅgahe tāva tividhā vedanā sukhaṃ dukkhaṃ adukkhamasukhā ceti, sukhaṃ dukkhaṃ somanassaṃ domanassaṃ upekkhāti ca bhedena pana pañcadhā hoti.

Ở đây phân loại về thọ có 3: lạc, khổ, vô lạc vô khổ. Và cũng chia thành 5: Lạc, khổ, hỷ, ưu , xả.

Tattha sukhasahagataṃ kusalavipākaṃ kāyaviññāṇamekameva, tathā dukkhasahagataṃ akusalavipākaṃ.

Ở đây, có một thiện dị thục thân thức câu hữu với lạc. Cũng vậy có một bất thiện dị thục thân thức câu hữu với khổ.

Somanassasahagatacittāni pana lobhamūlāni cattāri, dvādasa kāmāvacarasobhanāni, sukhasantīraṇahasanāni ca dveti aṭṭhārasa kāmāvacarasomanassasahagatacittāni ceva paṭhamadutiyatatiyacatutthajjhānasaṅkhātāni catucattālīsa mahaggatalokuttaracittāni ceti dvāsaṭṭhividhāni bhavanti.

Về tâm câu hữu với hỷ, có bốn tham tâm, 12 Dục giới Tịnh quang tâm, hai Suy đạc tâm và Tiếu sanh tâm câu hữu với hỷ. Như vậy có 18 Dục giới tâm. Lại có 44 Ðại hành và Siêu thế tâm được gọi là đệ nhất, đệ nhị, đệ tam và đệ tứ thiền. Tổng cộng có 62 tâm.

Domanassasahagatacittāni pana dve paṭighasampayuttacittāneva. Sesāni sabbānipi pañcapaññāsa upekkhāsahagatacittānevāti.

Có hai sân tâm câu hữu với ưu. Còn lại có tất cả 55 tâm câu hữu với xả.

Sukhaṃ dukkhamupekkhāti, tividhā tattha vedanā. Somanassaṃ domanassamitibhedena pañcadhā.

Thọ có ba: Lạc, khổ, xả. Hoặc có 5, cộng với hỷ và ưu.

Sukhamekattha dukkhañca, domanassaṃ dvaye ṭhitaṃ. Dvāsaṭṭhīsu somanassaṃ, pañcapaññāsaketarā.

Lạc có một, khổ có một. Ưu có hai. Hỷ có trong 62 tâm và Xả có trong 55 tâm.

Hetusaṅgaho

Phân loại theo Nhân

Hetusaṅgahe hetū nāma lobho doso moho alobho adoso amoho cāti chabbidhā bhavanti.

Phân loại về nhân có 6 loại, tức là tham, sân, si, vô tham, vô sân và vô si.

Tattha pañcadvārāvajjanadvipañcaviññāṇasampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanahasanavasena ahetukacittāni nāma.

Ở đây, ngũ môn hướng tâm, 10 thức tâm, tiếp thọ tâm, suy đạc tâm, xác định tâm, tiếu sanh tâm, 18 tâm này gọi là vô nhân tâm.

Sesāni sabbānipi ekasattati cittāni sahetukāneva.

Tất cả những tâm còn lại là 71 hữu nhân tâm.

Tatthāpi dve momūhacittāni ekahetukāni.

Ở đây, hai si tâm là nhứt nhân tâm.

Sesāni dasa akusalacittāni ceva ñāṇavippayuttāni dvādasa kāmāvacarasobhanāni ceti dvāvīsati dvihetukacittāni.

10 bất thiện tâm còn lại cộng với 12 Dục giới tịnh quang tâm không tương ưng với trí, như vậy có 22 nhị nhân tâm.

Dvādasa ñāṇasampayuttakāmāvacarasobhanāni ceva pañcatiṃsa mahaggatalokuttaracittāni ceti sattacattālīsa tihetukacittānīti.

12 Dục giới tịnh quang tâm tương ưng với trí, 35 Ðại hành, siêu thế tâm, như vậy có 47 tam nhân tâm.

Lobho doso ca moho ca, Hetū akusalā tayo;

Tham, sân và si gọi là ba tất thiện nhân.

Alobhādosāmoho ca, Kusalābyākatā tathā.

Vô tham, vô sân, vô si là thiện và vô ký nhân.

Ahetukāṭṭhārasekahetukā dve dvāvīsati.

18 tâm không có nhân nào hết. Có hai tâm và nhứt nhân tâm.

Dvihetukā matā sattacattālīsatihetukā.

Có 22 tâm là nhị nhân tâm. Và có 47 tâm được xem là tam nhân tâm.

Kiccasaṅgaho

Phân loại theo công tác

Kiccasaṅgahe kiccāni nāma paṭisandhi bhavaṅgāvajjana dassanasavana ghāyanasāyana phusanasampaṭicchanasantīraṇa voṭṭhabbana javanatadārammaṇacutivasena cuddasavidhāni bhavanti.

Tổng hợp các tác dụng có tất cả là 14 tác dụng, tức là kiết sanh thức, hữu phần, hướng tâm, thấy, nghe, ngửi, nếm, xúc, tiếp thọ, suy đạc, xác định, tốc hành, đồng sở duyên, chết.

Paṭisandhibhavaṅgāvajjanapañcaviññāṇaṭhānādivasena pana tesaṃ dasadhā ṭhānabhedo veditabbo.

Nếu chia chẻ về vị trí thời chỉ có 10 loại: Kiết sanh thức, hữu phần, hướng tâm, 5 thức v.v...

Tattha dve upekkhāsahagatasantīraṇāni ceva aṭṭha mahāvipākāni ca nava rūpārūpavipākāni ceti ekūnavīsati cittāni paṭisandhibhavaṅgacutikiccāni nāma.

Ở đây 19 tâm (hai suy đạc tâm câu hữu với xả, tám đại dị thục tâm và 9 sắc vô sắc dị thục tâm) làm các tác dụng tục sinh, hữu phần và tử.

Āvajjanakiccāni pana dve. Tathā dassanasavanaghāyanasāyanaphusanasampaṭicchanakiccāni ca. Tīṇi santīraṇakiccāni.

Hai tâm làm tác dụng khai môn. Hai tâm làm các tác dụng thấy nghe ngửi nếm đụng và sampaticchana. Ba tâm làm tác dụng quan sát.

Manodvārāvajjanameva pañcadvāre voṭṭhabbanakiccaṃ sādheti.

Trong sự diễn tiến của tâm thức qua năm môn, tác dụng đoán định do ý môn hướng tâm làm.

Āvajjanadvayavajjitāni kusalākusalaphalakiriyacittāni pañcapaññāsa javanakiccāni.

Tác dụng thiền do 55 tâm làm là thiện, bất thiện, quả tâm, duy tác tâm trừ hai tâm khai môn.

Aṭṭha mahāvipākāni ceva santīraṇattayañceti ekādasa tadārammaṇakiccāni.

11 tâm (8 đại dị thục và 3 suy đạc) làm tác dụng na cảnh.