www.tudieu.de

Biện Giải Tâm Pháp - Ghi chú
← 0 Trang Đầu
[ 1 ] 		2 →

NĀMAVĪTHI LÀ GÌ?


Vīthi là quy trình hay hệ thống, vậy tiếng Nāmavīthi có nghĩa là quy trình hay hệ thống diễn hoạt của danh pháp tức tâm thức. Trong bốn pháp chân đế chỉ có danh pháp và sắc pháp mới có hệ thống diễn hoạt mà thôi. Ở đây, ta đang nghiên cứu về hệ thống ấy của danh pháp, trích từ bộ Abhidhammatthasangaha trong phần Pavattisangaha.
Khi trình bày về hệ thống diễn hoạt của danh pháp, Ngài Anuruddha nhắm đến hai thời điểm: Paṭisandhikāla (lúc tái tục) và Pavattikāla (lúc bình nhật) dựa trên ba khía cạnh: Vật, Môn Cảnh.
Toàn bộ Siêu Lý Pháp chỉ nói đến sáu bộ lục (Chakka):

  1. Vatthuchakka
  2. Dvārachakka
  3. Ārammaṇachakka
  4. Viññāṇachakka
  5. Vithīchakka
  6. Visayappavattichakka.

Ở Chương ba (Pariccheda) của bộ A.S (Abhidhammatthasangaha mahāṭīkā) đã có trình bày đầy đủ sáu bộ lục này; nhưng qua đến Chương tư, khi giải về hệ thống diễn hoạt của danh pháp, Ngài Anuruddha lập lại một lần nữa ba bộ lục: Vatthuchakka, Dvārachakka và Ārammaṇachakka. Sở dĩ như vậy là vì Ngài xét thấy tầm quan trọng của chúng đối với vấn đề đang trình bày. Ta nên nhớ rằng sáu thức có được là nhờ sự góp mặt của vật, Môn và cảnh. Một khi thiếu mất ba yếu tố này thì sáu thức không thể hiện khởi.
Nāmavitthi = Danh Lộ
Abhidhamatthasaṅgaha = Thắng Pháp tập yếu luận
Pavāttisaṅgaha = tổng hợp diễn tiến (tâm thức)
Vatthuchakka = 6 Vật (vật nhãn, vật nhĩ …)
Dvārachakka = 6 Môn (nhãn môn, nhĩ môn …)
Ārammanachakka = 6 Cảnh (cảnh sắc, cảnh thinh …)
Viññānachakka = 6 Thức (nhãn thức, nhĩ thức ...)
Vithīchakka = 6 Lộ (lộ nhãn môn, lộ nhĩ môn … )
Visayappavattichakka = 6 Diễn cảnh (cảnh đồ)

Puc: Tiếng Visayappavatti vừa nói trên, nghĩa là gì? Hãy cho biết con số chính xác về nó trong các tâm khách quan (vīthicitta) và chủ quan (vīthimuttacitta).
Vis: Visayappavatti là diễn biến của cảnh. Visaya ở đây đồng nghĩa với ārammaṇa. 
Cảnh của tâm chủ quan gồm có ba:

  1. Nghiệp cảnh (Kammārammaṇa),
  2. Nghiệp tướng cảnh (Kammanimittārammaṇa) và
  3. Thú tướng cảnh (Gatinimittārammaṇa).

Còn cảnh của tâm khách quan thì có sáu hoặc tám.
Kể có sáu là: 

  1. Atimahantārammaṇa (cảnh rất lớn),
  2. Mahantārammaṇa (cảnh lớn),
  3. Parittārammaṇa (cảnh nhỏ),
  4. Atiparittārammaṇa (cảnh rất nhỏ),
  5. Vibhūtārammaṇa (cảnh rõ),
  6. Avibhūtārammaṇa (cảnh không rõ)

Kể có tám là: 

  1. Atimahantārammaṇa,
  2. Mahantārammaṇa,
  3. Parittārammaṇa,
  4. Atiparittārammaṇa,
  5. Ativibhūtārammaṇa (cảnh rất rõ),
  6. Vibhūtārammaṇa,
  7. Avibhūtārammaṇa,
  8. Atiavibhūtārammaṇa (cảnh rất không rõ).


Puc: - Tâm lộ nói theo Môn và Thức như thế nào?
Vis: Tâm lộ nói theo Môn thì có sáu: Lộ nhãn môn (cakkhudvāravīthi)…, Lộ ý môn (manovīthi).
Tâm lộ nói theo Thức cũng có sáu: Lộ nhãn thức (cakkhuviññāṇavīthi)..., Lộ ý thức (manoviññāṇavīthi).

Puc: Trong viññāṇachakka ấy, manoviññāṇa chỉ cho những tâm nào? 
Visayappattatti (cảnh đồ) của lộ ngũ môn (pañcadvāra) gồm có mấy? Kể ra?
Vis: Trong viññāṇachakka, manoviññāṇa (ý thức) chỉ cho 79 tâm (trừ ngũ song thức).

Cảnh của lộ ngũ môn có 4: Rất lớn, lớn, nhỏ, và rất nhỏ.

Puc: Hãy giải rõ bốn loại cảnh vừa kể.
Vis: Cảnh rất lớn là cảnh ngũ trong một tâm lộ có đủ 7 thứ tâm. Cảnh lớn là cảnh ngũ trong một tâm lộ có 6 thứ tâm. Cảnh nhỏ là cảnh ngũ môn tâm lộ có 5 thứ tâm. Cảnh rất nhỏ là cảnh ngũ trong một tâm lộ chỉ có tâm hữu phần rúng động (bhavangacalana).

Puc: Hãy cho biết thời gian tồn tại (tuổi thọ) của danh pháp - Sắc pháp và hãy dẫn chứng một câu kinh nào đó về vấn đề này  (khỏi phải dịch).
Vis: Danh pháp chỉ tồn tại trong một sát-na đại rồi diệt mất. Mỗi sát-na đại có 3 sát-na tiểu: Upādākkhaṇa, Ṭhitikhaṇa và Bhangakhaṇa.
Tuổi thọ của sắc pháp lâu hơn danh pháp 17 lần, tức là tồn tại suốt 51 sát-na tiểu. Sau đây là một câu Pāli minh dẫn:

Uppādaṭhitibhangavasena
Khaṇattayaṃ ekacittakkhaṇaṃ nāma
Tāni pana sattarasa cittakkhaṇāni
Rūpadhammānamāyu		Sinh, trụ và diệt
là 3 tiểu sát-na trong một sát-na tâm
Mười bảy sát-na tâm như thế là
tuổi thọ của một sắc pháp


Puc: Sát-na (Khaṇa) là gì? Hãy nói rõ hơn nữa về tuổi thọ của danh sắc về sự khác nhau của ba sát-na tiểu.
Vis: Sát-na là một đơn vị thời gian cực ngắn, ngắn đến mức không thể hiểu dùng ví dụ hay hình ảnh. đời sống của một cái tâm là ba sát-na tiểu, thời gian của ba sát-na này bằng nhau. Riêng về sắc pháp thì sát-na trụ là 49 sát-na tiểu ở giữa còn sát-na Sanh và sát-na Diệt chỉ là hai sát-na tiểu thôi.

Puc: Trong thời gian của một cái tróc tay búng ngón tay có bao nhiêu tâm lộ và sắc lộ trôi qua?
Vis: trong mỗi cái tróc tay, danh pháp sinh diệt một ức koṭi lần. Còn sắc pháp thì sinh diệt năm mươi tám tỷ tám trăm hai mươi triệu (58.820.000.000) lần.

Puc: Tại sao các ngài lại bảo rằng hai sắc biểu tri (viññattirūpa) có tuổi thọ ngắn hơn 17 sát-na tâm? Cảnh sắc hiển lộ vào sát-na tiểu nào trong một sát-na (đại) của sắc.
Vis: Sở dĩ các ngài bảo rằng 2 sắc biểu tri cùng 4 sắc tướng không tồn tại suốt 17 sát-na tâm là vì 2 sắc biểu tri cùng sanh cùng diệt với tâm (với mỗi sát-na tâm). Gọi theo Dukamātikā và mahantaraduka là Cittasahabhuno dhammā và Cittānuparivattino dhammā; còn 4 sắc tướng thì chúng không phải sắc pháp chân đế, chúng chỉ là những biến trạng của sắc Nipphan (sắc pháp chân đế) mà thôi, nên không thể tính tuổi thọ như các sắc khác.
Cảnh sắc hiện rõ qua mắt vào một sát-na tiểu nào đó trong 49 sát- na giữa (trụ ṭhitipatta) của cảnh sắc ấy.
Dhammasaṅgaṇī - Nikkhepakaṇḍaṃ
1203. Katame dhammā cittasahabhuno? Vedanākkhandho, saññākkhandho, saṅkhārakkhandho, kāyaviññatti, vacīviññatti – ime dhammā cittasahabhuno.
1204. Katame dhammā no cittasahabhuno? Cittañca, avasesañca rūpaṃ, asaṅkhatā ca dhātu – ime dhammā no cittasahabhuno.
Bộ Pháp Tụ – Chương Toát yếu
772. Thế nào là các pháp đồng hiện hữu với tâm? Tức thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, thân biểu tri, khẩu biểu tri. Ðây là các pháp đồng hiện hữu với tâm. (* tuổi thọ là 1 sát-na tâm)
Thế nào là các pháp phi đồng hiện hữu với tâm? Tức tâm, cùng sắc còn lại và vô vi giới. Ðây là các pháp phi đồng hiện hữu với tâm.


 

← 0 1 2 →

Nguồn: Biện Giải Tâm Pháp
Hòa thượng Saddhammajotika
Họa đồ và ghi chú do Cao xuân Kiên thiết kế sau những buổi học ATĐ trên Zoom.
Nếu có thấy sơ sót sai lầm xin cảnh báo qua trang nhắn tin. Xin cảm ơn.

© www.tudieu.de