---

PUC: Tại sao đối với các đổng lực kiên cố, nếu xuất hiện chớp nhoáng thì chỉ có 1 sát na, còn khi xuất hiện tối đa thì vô số kể? Trong khi đại thiện và đại tố nếu xuất hiện chớp nhoáng ít nhất cũng phải là 3 sát na, còn thời hạn tái hiện tối đa chỉ có 7 sát na? Và hãy cho biết tại sao các đổng lực bất thiện không thể có mặt dưới 5 sát na trong bất cứ tâm lộ nào?

VIS: Sở dĩ các đổng lực kiên cố nếu xuất hiện chớp nhoáng chỉ có 1 sát na là vì vào những trường hợp đó, với chừng ấy thời gian có mặt, chúng đã có thể làm tròn chức năng của mình mà không cần phải kéo dài thời gian lâu hơn. Chẳng hạn như trong tâm lộ chứng Thiền (ādik), tâm thiền cũng chỉ cần khởi lên 1 sát na cũng đủ để chấm dứt dục chủng (kāmagotta) và bước sang đáo đại. Hoặc trong tâm lộ đắc đạo (Mag. Vīthi) chỉ cần 1 sát na Thánh đạo thôi, cũng đủ để vượt qua phàm chủng, tiến lên Thánh chủng. Hay trong tâm lộ hiện thông, tâm thông chỉ khởi lên 1 sát na cũng đủ để vị thiền giả thị hiện những gì mình muốn. Các đổng lực kiên cố có thể hoàn thành nhiệm vụ trong một thời gian cực ngắn như vậy, nên đôi khi chúng chỉ xuất hiện qua 1 sát na trong tâm lộ thôi.

Nhưng một khi xuất hiện trong trường hợp tối đa thì các đổng lực kiên cố sẽ khởi lên vô số sát na, là do sức mạnh, ý muốn của thiền giả hoặc Thánh nhân, các vị muốn bao nhiêu thì chúng sẽ khởi lên bấy nhiêu. Riêng về các đổng lực tố và đại thiện thì sở dĩ chỉ khởi lên theo định mức tối thiểu là 3 sát na, tối đa là 7 sát na bởi vì chúng là những đổng lực dục giới trường hợp duy nhất để chúng có thể hiện khởi trên định mức tối thiểu là vào tâm lộ kiên cố của người lợi căn, và vì không thể bắt cảnh một cách liên tục trong thời gian dài hạn nên chúng chỉ có mặt nhiều lắm là 7 sát na trong 1 tâm lộ. Ðiều đó có nghĩa là năng lực (ānubhāva) của đổng lực dục giới dù gì cũng yếu kém hơn đổng lực kiên cố. Như đã là giống cây nhỏ thì dù có trồng gieo ở đâu đi nữa, lúc phát triển hết mức cũng không thể nào lớn bằng những loài cây lớn khác được.

Còn đối với các đổng lực bất thiện, sở dĩ chúng không thể hiện khởi dưới 5 sát na trong 1 tâm lộ vì không bao giờ các đổng lực kiên cố (appanājavana) lại sanh kế tục đổng lực bất thiện, lại nữa, chúng không bao giờ có mặt trong một tâm lộ paccavekkhaṇavithī thì làm sao lại có thể xuất hiện dưới 5 sát na.

PUC: Tại sao trong tâm lộ ngũ môn các tâm khách quan (vīthicitta) lại có tới 7 thứ là khán ý môn… na cảnh. Trong khi ở đây tâm lộ ý môn thì chỉ có 3 thôi: khai ý môn, đổng lực, na cảnh? Hãy phân định 35 tâm đổng lực trên Người và Cõi?

VIS: Sở dĩ ở tâm lộ ngũ môn, tâm khách quan có đến 7 thứ mà ở tâm lộ ý môn chỉ có 3, là vì xét về sức mạnh, ngũ môn yếu hơn ý môn. Tức là do ngũ môn là sắc, còn ý môn là danh, nên dĩ nhiên ngũ môn làm sao mạnh bằng ý môn. Lại nữa, tâm khách quan bên tâm ngũ môn phải dựa vào cảnh lớn mới khởi lên tâm đổng lực bên lộ ngũ môn phải nhờ các tâm khách quan kia đón nhận, sàng lọc cảnh kỹ lưỡng mới khởi lên được. Còn các tâm khách quan (vīthicitta) bên tâm lộ ý môn thì không cần phải nương cảnh lớn nếu có nương thì chỉ nương vào tâm thôi, mà tâm thì thuộc danh pháp, mạnh hơn sắc pháp, cho nên các đổng lực ở đây không cần phải nhờ vả đến nhiều tâm khách quan mới có thể sanh khởi, mà chỉ cần khai ý môn hiện khởi để ly khai cảnh cũ, đón nhận cảnh mới thì đổng lực đã có thể xuất hiện được.

Sau đây là 55 tâm đổng lực được phân bố theo từng hạng người và theo cõi:

- Có 20 đổng lực có thể sanh nơi 4 đọa xứ (apāyabhūmī) là 12 tâm bất thiện, 8 tâm đại thiện.

- Có 55 đổng lực đều có thể hiện khởi ở 7 cõi dục giới thiện thú (kāmasugatibhūmi).

- Có 53 đổng lực có thể hiện khởi ở 10 cõi phạm thiên hữu sắc (trừ 5 tịnh cư và vô tưởng): 10 bất thiện, 8 đại thiện, 8 đại tố, 9 thiện đáo đại, 9 tố đáo đại, 8 đổng lực siêu thế (lokuttarajavana).

- Có 43 đổng lực có thể hiện khởi ở 5 cõi tịnh cư: 4 tham bất tương ưng kiến, si phóng dật, tâm tiếu sinh, 8 đại thiện, 8 đại tố, 9 thiện đáo đại, 9 tố đáo đại, 3 đổng lực siêu thế là A Na Hàm quả, A La Hán đạo và A La Hán quả.

- Có 41 đổng lực có thể sanh khởi ở cõi hư không vô biên xứ là: 10 bất thiện tâm (trừ 2 sân), 8 đại thiện, 8 đại tố, 4 thiện vô sắc, 4 tố vô sắc, 7 đổng lực siêu thế (trừ sơ đạo).

- Có 39 đổng lực có thể sanh khởi ở cõi thức vô biên xứ: 10 bất thiện tâm (trừ 2 sân), 8 đại thiện, 8 đại tố, 6 đổng lực vô sắc (trừ thiện, tố không vô biên xứ), 7 đổng lực siêu thế (trừ sơ đạo).

- Có 37 đổng lực có thể sanh khởi ở cõi vô sở hữu xứ là: 10 bất thiện tâm (trừ 2 sân), 8 đại thiện, 8 đại tố, 4 đổng lực vô sắc (thiện và tố vô sở hữu xứ, thiện và tố phi tưởng phi phi tưởng), 7 đổng lực siêu thế (trừ sơ đạo).

- Có 35 đổng lực có thể sanh khởi ở cõi phi tưởng phi phi tưởng: 10 bất thiện tâm (trừ 2 sân), 8 đại thiện, 8 đại tố, thiện phi tưởng phi phi tưởng, tố phi tưởng phi phi tưởng, 7 đổng lực siêu thế (trừ sơ đạo).

55 tâm đổng lực phân bố theo 12 hạng người:

1- Người khổ, lạc vô nhân, nhị nhân có được 20 đổng lực: 12 bất thiện, 8 đại thiện.

2- Người tam nhân có được 29 đổng lực: 12 bất thiện, 8 đại thiện, 9 thiện đáo đại.

3- Bậc Dự Lưu quả có được 25 đổng lực: 7 bất thiện (trừ 4 tham tương ưng, si hoài nghi), 8 đại thiện, 9 thiện đáo đại, tâm Sơ quả.

4- Bậc Nhất lai quả có được 25 đổng lực: 7 bất thiện (trừ 4 tham hợp tà kiến, si hoài nghi), 8 đại thiện, 9 thiện đáo đại, tâm quả Nhất lai.

5- Bậc Bất lai quả có được 23 đổng lực: 4 tham bất tương ưng kiến, si phóng dật, 8 đại thiện, 9 thiện đáo đại, tâm Tam quả.

6- Bậc La Hán quả có được 19 đổng lực là: tiếu sinh, 8 đại tố, 9 tố đáo đại, tâm Tứ quả.

7- Mỗi bậc Thánh Ðạo đều có 1 tâm đổng lực duy nhất là tâm Ðạo tương ứng.

 

---

← 18	19	20 →

Nguồn: Biện Giải Tâm Pháp
Hòa thượng Saddhammajotika
Họa đồ và ghi chú do Cao xuân Kiên thiết kế sau những buổi học ATĐ trên Zoom.
Nếu có thấy sơ sót sai lầm xin cảnh báo qua trang nhắn tin. Xin cảm ơn.

© www.tudieu.de