www.tudieu.de

Biện Giải Tâm Pháp - Ghi chú
← 5 Trang Đầu
[ 6 ] 		7 →

Lộ Ý Môn

PUC: Visayappavatti (cảnh lộ) của lộ ý môn có bao nhiêu? Hãy kể theo A.Saṅgaha và aṭṭhakathā, Ṭīkā. Đồng thời hãy nêu rõ những chi tiết liên hệ.

VIS: Cảnh của lộ ý môn nếu nói theo A.S thì có 2 là: vibhūtārammaṇa (cảnh rõ) và avibhūtārammaṇa (cảnh không rõ).

Còn như nói theo Atthakathā và Ṭīkā thì có tới 4: Ativibhūtārammaṇa, vibhūtārammaṇa, atibhūtārammaṇa, atyavibhūtārammaṇa (accavibhūtārammaṇa).

Có tất cả 14 yếu tố trợ sanh các cảnh lộ Ý:
  1. Diṭṭhato: Do đã từng thấy nên trạo lại.
  2. Diṭṭhasambandhato: Do liên tưởng đến điều đã từng thấy (thấy giống điều đã thấy).
  3. Sutato: Do đã từng nghe nên trạo lại.
  4. Sutasambandhato: Do liên tưởng đến điều đã được nghe (nhận thấy cảnh hiện tại giống cảnh đã nghe)
  5. Saddhāya: Do sức sáng tạo của đức tin.
  6. Ruciyā: Do tác động của sự hưng phấn, hoan hỷ.
  7. Ākāraparivitakkena: Do hồi ức hay sự động não dựa trên kinh nghiệm
  8. Diṭṭhinijjhānakhantiyā: Do trí tuệ và chủ kiến tác động.
  9. Nānākammabalena: Do nghiệp lực tác động như: kammārammaṇa, kammanimittārammaṇa, gatinimittārammaṇa trong giờ cận tử.
  10. Nānā-iddhibalena: Do sự chi phối bởi thần lực của tha nhân
  11. Dhātukkhobhavasena: do rối loạn (viparīta) nào đó của cơ thể.
  12. Devatopasaṃhāravasena: Do sự sai khiến của các thiên nhân.
  13. Anubodhavasena: Do tri kiến chín chắn về Tứ đế, dựa trên Trí văn, Trí tư hay Trí tu.
  14. Paṭivedhavasena: Do thánh trí tác động. Sở dĩ của của lộ ý có nhiều như vậy là do ý môn (manodvāra) là hữu phần tâm rất mạnh. Riêng về cảnh ngũ chỉ là sắc pháp.
Mà theo quy luật sắc pháp luôn luôn yếu hơn danh pháp, cho nên cảnh danh pháp rất đa dạng, phức tạp.

PUC: Tại sao đối với lộ ngũ môn luôn luôn phải có hữu phần vừa qua, còn đối với lộ ý môn thì điều đó không cố định?
Thời:
  • Lộ Ý: Tục sinh, Bình nhật, Tử
  • Lộ Ngũ: Bình nhật, Tử
    Nhiệm vụ của lộ Ý:
  • Nối góp lộ Ngũ
  • Suy nghĩ, suy tư
  • Chiêm bao
  • Đắc và Nhập thiền
  • Đắc đạo và Nhập thiền Quả
  • Tử, Viên tịch
    Chặng:
  • Khai ý môn
  • Đổng lực
  • Na cảnh
    Các loại đổng lực:
  • thông thường
  • chuẩn bị
  • cận hành
  • thuận thứ
  • chuyển tộc
  • dũ tịnh
  • đạo
  • quả
  • thắng trí

    • VIS: Điều đó tập trung ở vấn đề cảnh của hai loại tâm lộ.
    Lộ ngũ môn chỉ bắt cảnh ngũ hiện tại, mà cảnh ngũ đó không chi khác hơn là paccuppannanipphannarūpa (sắc chân đế hay sắc thành tựu hiện tại). Còn đối với lộ ý môn thì nó có thể bắt cả 6 cảnh theo chân đế lẫn tục đế để trên cả 3 thời và ngoại thời (kālavimutti). Do đó, khi nào bắt 6 cảnh hiện tại (paccuppannanipphannarūpa) thì lộ ý môn mới đòi hỏi phải có hữu phần vừa qua, khi nào bắt 6 cảnh mà không phải là paccuppannanipphannarūpa thì lúc ấy lộ ý môn không cần tới hữu phần vừa qua.

    paccuppannanipphannarūpa
    paccuppanna: hiện tại
    nipphanna: thành tựu
    rūpa: sắc


    PUC: Có bao nhiêu lộ ý môn cảnh rất rõ chót na cảnh? Hãy kể theo Atthakathā và Ṭīkā?



    VIS: Theo Atthakathā và Ṭīkā thì có tất cả 6 lộ ý môn cảnh rất rõ chót na cảnh: lộ có 1-2-3-4-5 hữu phần vừa qua và lộ thứ 6 là không có hữu phần vừa qua.

    PUC: Có bao nhiêu lộ ý môn cảnh rất rõ chót đổng lực?



    VIS: Lộ ý môn cảnh rất rõ chót đổng lực có tất cả 16 trường hợp (tức là có 16 lộ):
    - Có từ 1-7 hữu phần vừa qua và không có hữu phần khách (tổng cộng 7 lộ).
    - Có từ 1-7 hữu phần vừa qua và có hữu phần khách (tổng cộng 7 lộ).
    - Không có hữu phần vừa qua mà cũng không có hữu phần khách (1 lộ).
    - Không có hữu phần vừa qua nhưng có hữu phần khách (1 lộ).

    PUC: Cảnh của lộ ý môn cảnh cực rõ chót na cảnh có hữu phần vừa qua và lộ ý môn cảnh cực rõ chót na cảnh không có hữu phần vừa qua là gì?

    VIS: Cảnh của lộ ý môn cảnh cực rõ chót na cảnh có hữu phần vừa qua là paccuppannanipphannarūpa. Cảnh của lộ ý môn cảnh cực rõ chót na cảnh không có hữu phần vừa qua là atītanipphanna, anāgatanipphanna và cảnh pháp là danh pháp dục giới – anipphannarūpa trong cả 3 thời.
    atīta: quá khứ
    anāgata: tương lai


    PUC: Hãy kể rõ cảnh của tâm lộ ý môn cảnh cực rõ chót đổng lực không có hữu phần khách và của 8 lộ ý môn cảnh cực rõ chót đổng lực có hữu phần khách.

    VIS: Trước hết nói về 7 lộ ý môn cảnh cực rõ chót đổng lực có hữu phần vừa qua nhưng không có hữu phần khách và 7 lộ ý môn cảnh cực rõ chót đổng lực có hữu phần vừa qua mà cũng có hữu phần khách. Cảnh của 14 tâm lộ này khá phức tạp vì những lộ có hữu phần khách trên đây chỉ sanh trong 7 cõi vui dục giới, những lộ không có hữu phần khách có thể sanh ở cả 11 cõi dục giới. Cảnh của 14 lộ này (ở cõi dục) là 6 cảnh thuộc paccuppannanipphannarūpa cực tốt. Ngoài ra, 7 lộ ý môn cảnh cực rõ chót đổng lực có hữu phần vừa qua nhưng không có hữu phần khách có thể sanh ở 15 cõi sắc giới (trừ cõi vô tưởng), trong trường hợp có cảnh của chúng là cảnh sắc, cảnh thinh, cảnh pháp mà thuộc paccuppannanipphannarūpa cực tốt (atiṭṭh.) tương đối tốt (iṭṭhamajjhatta) hoặc không tốt (aniṭṭhār.) cũng được.

    Tiếp theo đây là nói về lộ ý môn cảnh cực rõ chót đổng lực không có hữu phần vừa qua mà cũng không có cả hữu phần khách. Nếu sanh khởi ở 11 cõi dục giới thì cảnh của lộ này là 6 cảnh thuộc Atītanipphannarūpa, anāgatanipphannarūpa và cảnh pháp là danh pháp (citta và cetasika), anipphannarūpa cực tốt trong ba thời (titekālika), Níp Bàn và chế định (cảnh ngoại thời kālavimutti). Nếu sinh ở 19 cõi phạm thiên hữu tâm (15+4) thì cảnh của các lộ này là cảnh sắc, cảnh thinh, cảnh pháp (gồm atitīnipphannarūpa, anāgatanipphannarūpa và danh pháp, tâm, tâm sở), anipphannarūpa cực tốt, tương đối tốt, không tốt trong cả ba thời, Níp Bàn, chế định (đối với cõi vô sắc thì trừ ra những cảnh thuộc về sắc pháp).
    Sau cùng là nói về lộ ý môn cảnh cực rõ chót đổng lực không có hữu phần vừa qua nhưng có hữu phần khách, lộ này chỉ sanh khởi ở 7 cõi vui dục giới. Sáu cảnh của nó là atītanipphannarūpa, anāgatanipphannarūpa cảnh chỉ cho lokiyacittacetasika, anipphannarūparūpa cực tốt trong cả ba thời cùng chế định.

     

    ← 5 6 7 →

    Nguồn: Biện Giải Tâm Pháp
    Hòa thượng Saddhammajotika
    Họa đồ và ghi chú do Cao xuân Kiên thiết kế sau những buổi học ATĐ trên Zoom.
    Nếu có thấy sơ sót sai lầm xin cảnh báo qua trang nhắn tin. Xin cảm ơn.

    © www.tudieu.de