| www.tudieu.deBiện Giải Tâm Pháp - Ghi chú |
|
| ← 1 | Trang Đầu | 3 → |
|---|
PHÁP TRỌNG YẾU CỦA CÁC PHÁP
Có 4 là: Tâm, Tâm sở, Sắc Pháp, Níp Bàn.
4 PHÁP CHƠN ĐẾ
1. Tâm chơn đế có 89 hoặc 121
2. Tâm sở có 52
3. Sắc Pháp có 28 cái
4. Níp Bàn có 1
PHÁP CHƠN ĐẾ VỀ 5 UẨN
Sắc Pháp: có 28 Sắc, là Sắc Uẩn.
Thọ Pháp: có 1 Tâm sở Thọ, là Thọ Uẩn.
Tưởng Pháp: có 1 Tâm sở Tưởng, là Tưởng Uẩn.
Hành Pháp: có 50 Tâm sở, còn lại là Hành Uẩn.
Thức Pháp: có 89 hoặc 121 Tâm, là Thức Uẩn.
Níp Bàn là Ngoại Uẩn (ngoài 5 Uẩn).
5 UẨN GOM THÀNH SẮC DANH
Sắc Uẩn là Sắc Pháp.
Thọ Uẩn là Danh Pháp tâm sở.
Tưởng Uẩn là Danh Pháp tâm sở.
Hành Uẩn là Danh Pháp tâm sở.
Thức Uẩn là Danh Pháp tâm.
Tâm sở và Tâm gom lại thành Danh Pháp.
Sắc Pháp và Danh Pháp nói tóm lại là Sắc Danh.
PHẬN SỰ CỦA 5 UẨN
Sắc uẩn biến đổi hoại diệt.
Thọ uẩn cảm thọ Sắc hoại diệt.
Tưởng uẩn ghi nhận Sắc hoại diệt.
Hành uẩn tạo tác Sắc hoại diệt.
Thức uẩn biết rõ Sắc hoại diệt.
SẮC PHÁP DANH PHÁP KHỞI SANH HIỆN TẠI NƠI 12 XỨ
6 nội xứ là: Mắt, Tai, Mũi, Lưỡi, Thân, Ý.
6 ngoại xứ là: Sắc, Tiếng, Mùi, Vị, Xúc, Pháp.
Mắt và Sắc là Sắc pháp. Thấy là Danh pháp.
Tai và Tiếng là Sắc pháp. Nghe là Danh pháp.
Mũi và Mùi là Sắc pháp. Ngửi là Danh pháp.
Lưỡi và Vị là Sắc pháp. Nếm là Danh pháp.
Thân và Xúc là Sắc pháp. Cảm xúc là Danh pháp.
Cảnh pháp đi đứng nằm ngồi, co duỗi, chuyển động là Sắc pháp. Ý biết là Danh pháp.
CHI PHÁP CỦA 6 NỘI XỨ
- Cakkhāyatana: Nhãn xứ, là thần kinh nhãn, có hình dáng nhỏ bằng đầu con chí, nằm ở giữa tròng đen, dùng để thấy các màu Sắc.
- Sotāyatana: Nhĩ xứ, là thần kinh nhĩ, có hình dáng như 7 lớp khoanh cuộn, nằm ở giữa lỗ tai, có những sợi lông màu đỏ, dựng đứng lên, dùng để nghe nhận các tiếng.
- Ghānāyatana: Tỷ xứ, thần kinh tỷ, có hình dáng như móng tay con Trừu, nằm ở giữa mũi, dùng để ngửi biết các mùi.
- Jivhāyatana: Thiệt xứ, thần kinh thiệt, có hình dáng như đầu cánh sen nơi lưỡi, dùng để nếm các vị.
- Kāyāyatana: Thân xứ, thần kinh thân, có hình dáng như bông gòn tẩm dầu trong, tỏa lan khắp cơ thể, trừ ngọn tóc, lông, móng, răng, da, dùng để nhận cảm xúc: nóng, lạnh, cứng, mềm, căng, dùn.
- Manāyatana: Ý xứ, là tất cả Tâm, có 89 hoặc 121, gom thành 6 Thức, biết rõ 6 Cảnh.
CHI PHÁP CỦA 6 NGOẠI XỨ
- Rūpāyatana: Sắc xứ, là các màu Sắc, bị thấy bằng mắt.
- Saddāyatana: Thinh xứ, là các mùi hơi, bị nghe bằng tai.
- Gandhāyatana: Khí xứ, là các mùi hơi, ngửi bằng mũi.
- Rasāyatana: Vị xứ, là các vị, bị nếm bằng lưỡi.
- Phoṭṭhabbāyatana: Xúc xứ, là các cảnh xứ: nóng, lạnh, cứng, nềm, căng, dùn (đất, lửa, gió) bị cảm xúc bằng chân.
- Dhammāyatana: Pháp xứ, là các Pháp, 16 Sắc tế, 52 Tâm sở, Níp bàn, bị nhận biết bằng Ý.
Bản thể Danh Sắc lẫn lộn tùy theo bản thế ký hiệu.
TƯỚNG TRẠNG CỦA 6 NỘI XỨ
- Nhãn xứ: (thần kinh Nhãn) có sự trong ngần của Sắc Đại hiển, tiếp nhận sự xúc chạm cảnh Sắc là trạng thái.
Có sự dẫn cảnh sắc đến dòng của thần kinh Nhãn là phận sự.
Có tính chất tiếp nhận hoặc là chỗ nương cho Nhãn thức là thành tựu.
Có 4 Sắc Đại hiển đồng sanh do nghiệp là nhân cận. - Nhĩ xứ: (thần kinh Nhĩ) có sự trong ngần Sắc Đại hiển tiếp nhận tiếng là trạng thái.
Có sự dẫn tiếng vào là phận sự.
Làm chỗ nương của nhĩ thức là thành tựu.
Có 4 Sắc Đại hiển đồng sanh do nghiệp là nhân cận. - Tỷ xứ: (thần kinh Tỷ) có sự trong ngần của Sắc Đại hiển tiếp nhận mùi là trạng thái.
Có sự dẫn mùi đến là phận sự.
Làm chỗ nương của Tỷ thức là thành tựu.
Có 4 Sắc Đại hiển đồng sanh do nghiệp là nhân cận. - Thiệt xứ: (thần kinh Thiệt) có sự trong ngần của Sắc Đại hiển tiếp nhận vị là trạng thái.
Có sự dẫn vị đến là phận sự.
Làm chỗ nương cho Thiệt thức là thành tựu.
Có 4 Sắc Đại hiển đồng sanh do nghiệp là nhân cận. - Thân xứ: (thần kinh Thân) có sự trong ngần của Sắc Đại
hiển tiếp nhận cảnh Xúc là trạng thái.
Có sự dẫn đến cảnh Xúc là phận sự.
Làm chỗ nương của Thân thức là thành tựu.
Có 4 Sắc Đại hiển đồng sanh do nghiệp là nhân cận. - Ý xứ: (ý) có sự biết rõ cảnh hoặc làm trưởng trong trong tất cả các pháp là trạng thái.
Có sự biết trước hoặc sanh trước là phận sự.
Có sự sanh khởi là thành tựu.
Có (Danh) Sắc nghiệp là nhân cận.
TƯỚNG TRẠNG CỦA 6 NGOẠI XỨ
- Sắc xứ: là pháp tiếp xúc với mắt là trạng thái. Làm thành cảnh cho Nhân thức là phận sự.
Làm chỗ dạo đi của Nhân Thức là thành tựu.
Có 4 Sắc Đại hiển sanh từ Quý tiết là Nhân cận. - Thinh xứ: là pháp tiếp chạm với tai là trạng thái.
Là cảnh cho sanh Nhĩ thức là phận sự
Làm chỗ dạo đi của Nhĩ Thức là thành tựu.
Có Sắc Đại hiển sanh từ Quý tiết là Nhân cận. - Khí xứ: là pháp tiếp xúc với mũi là trạng thái.
Là cảnh cho sanh Tỷ thức là phận sự
Làm chỗ dạo đi của Tỷ Thức là thành tựu.
Có Sắc Đại hiển sanh từ Quý tiết là Nhân cận. - Vị xứ: là pháp tiếp xúc với lưỡi là trạng thái.
Là cảnh cho sanh Thiệt thức là phận sự.
Làm chỗ dạo đi của Thiệt Thức là thành tựu.
Có Sắc Đại hiển sanh từ Quý tiết là Nhân cận. - Xúc xứ: là pháp tiếp xúc với thân là trạng thái.
Là cảnh cho sanh Thân thức là phận sự.
Làm chỗ dạo đi của Thân Thức là thành tựu.
Có Sắc Đại hiển sanh từ Quý tiết là Nhân cận. - Pháp xứ: là pháp dùng để tiếp xúc ý (hoặc là pháp đáng biết bằng ý) là trạng thái.
Là cảnh của ý thức là phận sự.
Làm chỗ dạo đi của ý thức là thành tựu.
Trong pháp xứ này có nhiều loại pháp, do đó Nhân cận mới lấy làm chỗ chắc chắn không được.
TRONG CẢ 12 XỨ NÓI ĐẶC TƯỚNG CHUNG LÀ:
Có ý nghĩa là nguồn sanh là trạng thái.
Có sự biết rõ của 6 thức là phận sự.
Có vật và môn là thành tựu.
Có Sắc nghiệp là Nhân cận.
Khi hành giả biết được ý (của xứ) nghĩa của cả số lượng và bản thể cùng với trạng thái, phận sự … như vậy rồi, thời có thể biết ý nghĩa của sự hình thành các xứ nữa.
Vì rằng: Trong xứ ấy dù có 12 xứ theo số lượng thuyết giáo thật sự nhưng sự hình thành của các xứ không phải là từng cặp như phương pháp thuyết ấy. Xứ thường sanh khởi một lần đến 4 Xứ, trong khi mắt thấy sắc hoặc tai nghe tiếng mỗi một lần.
| ← 1 | 2 | 3 → |
|---|
Hòa thượng Saddhammajotika
(Thích Huyễn Đạt dịch)
Họa đồ và ghi chú do Cao xuân Kiên thiết kế sau những buổi học ATĐ trên Zoom.
Nếu có thấy sơ sót sai lầm xin cảnh báo qua trang nhắn tin. Xin cảm ơn.