---

Đề tài 13

" Thiền Minh sát chỉ có trong Phật giáo phải không?
Xin giải thích cho biết lý do và mức thiện cùng tột của Phật giáo là gì?
Do lý do nào?"

✳ Thiền Minh sát chỉ có trong Phật giáo mà thôi. Và ta nên biết trước rằng: Thiền Minh sát này chúng ta là người Phật tử, chúng ta hành để làm gì? Hành Thiền Minh sát để thấy rõ Tứ Thánh Đế hoặc thấy rõ Níp Bàn. Sự kiện mà trở thành Thánh nhân được hay thoát ra luân hồi được là phải thấy rõ ràng Tứ Thánh Đế. Do nhân này có thể nói rằng: Thiền Quán Nghiệp Xứ chỉ có trong Phật giáo mà thôi. Lại nữa, câu nói "vô ngã" cũng chỉ có trong Phật giáo mà thôi, tức là tất cả vạn vật đều là không phải là tự ngã, tất cả các pháp đều là vô ngã, không hề tuân theo sự sai khiến của ai cả. Trái lại các tôn giáo khác đều có tự ngã, đó là Thượng Đế đấng tạo hóa, Đại Phạm thiên… là nơi nương nhờ của họ, cầu khẩn, van xin ban cho họ những gì mà họ cầu xin, mong muốn.

✳ Câu nói Minh sát có nghĩa là gì?

✳ Minh sát là tên của trí tuệ là thấy được danh là vô thường, khổ não và vô ngã. Do vậy, Minh sát chỉ có trong Phật giáo.

✳ Nhưng trong Phật giáo hiện nay có nhiều loại Minh sát, thấy có nhiều cách hành… Mọi nơi đều nói là Minh sát cả, như là niệm Buddho, phồng xẹp… Như vậy thì Minh sát thế nào đây?

✳ Ta cần phải xem lại căn bản giáo pháp rằng: Thiền nghiệp xứ ấy loại nào là Định, loại nào là Minh sát. Thiền Chỉ thì lấy 40 đề mục chế định làm cảnh, nếu dùng 40 đề mục nghiệp xứ này làm đề mục thì kể là thiền chỉ hay thiền định. Vì thế trong Phật giáo không có Samātha dhura (phận sự của Thiền định) mà chỉ có Gantha dhura (phận sự học tức là Pháp học) và Vipassanā dhura (phận sự hành tức là Pháp hành Minh sát) chỉ có 2 loại phận sự này thôi.

✳ Vậy có lý do nào mà nói rằng "phồng, xẹp" là định vì phồng, xẹp cũng nhờ hơi thở ra hay vào xem như là niệm hơi thở trong phần quán thân niệm xứ đó vậy. Không phải lấy từ chỗ khác, thay vì xem hơi thở xúc chạm ở môi, thì ta xem hơi thở ở bụng phồng, xẹp… Vì để thấy trạng thái rõ hơn, sự phân loại như vậy đặng cho sự dễ ghi nhận. Cách hành như vậy không gọi là Minh sát được sao?

✳ Đức Phật Ngài dạy cho xem hơi thở như thế nào mới gọi là Minh sát, mới gọi là số tức quan? Vậy tại sao ta không ghi nhận theo lời dạy của Ngài không được sao? Tại sao không hành theo lời Ngài dạy? Ngài có dạy niệm "phồng, xẹp" hay niệm "Buddho" chăng?

✳ Nhưng cũng có thể ghép vào trong định luật của tam tướng vậy, vì hết phồng rồi đến xẹp, hết xẹp lại là phồng, cứ diễn hành như thế liên tục đó cũng là trạng thái của pháp vô thường phồng xẹp, có nghĩa là có sanh rồi diệt tức là vô thường, khổ não, vô ngã không thể bắt buộc sai khiến được.

✳ Sự hành như vậy không phải dễ dàng được sanh diệt mục đích của hành như vậy là đi đến chỗ không còn biết (bất tỉnh giác) khi đến định rồi thì mất hết cảm giác, lúc ấy gọi là làm cho thành tựu người cứng đơ (như bức tượng) là sự rơi vào hộ kiếp một cách vô ý thức (nghĩa là nhập vào lúc nào không hay).

Trong Phật giáo đề mục nghiệp xứ có rất nhiều, Ngài đã giảng giải đủ mọi chi tiết rồi, tại sao ta là một Phật tử lại không hành theo lời Ngài dạy, và phồng, xẹp ấy không có trong lời dạy của Ngài.

✳ Sự hành Minh sát ấy bắt đầu là ghi nhận danh sắc mà sự ghi nhận nơi bụng phồng, xẹp ấy cũng gọi là cách quán xét sắc phồng, xẹp vậy. Còn cái biết sắc phồng, sắc xẹp ấy chính là danh biết. Đó cũng là cách ghi nhận danh sắc chứ không phải xem xét cái gì khác. Khi nhận thấy danh sắc rồi cũng thấy được vô thường, khổ não, vô ngã của danh sắc tức là phồng, xẹp luân phiên sanh diệt như thế. Như vậy cũng hiện bày tam tướng cho thấy được.

✳ Sự hành số tức quan theo căn bản của Phật giáo ấy phải hành cho đến lúc đắc được thiền và phải thực hành cho được vasī (thuần thục) rồi mới đưa chi thiền lên Minh sát. Nhưng được ghi nhận phồng, xẹp ấy có pháp thuần thục hay không? Hay là chỉ có sự mất cảm giác?

Phồng, xẹp ấy trong lúc ngủ cũng phải có phải không? Rồi phiền não có nương nhờ ở cái bụng phồng, xẹp ấy phải chăng? Cũng không có rồi cái gì là tập của phồng, xẹp… ái là sự muốn cho cái bụng phồng, xẹp đó, có trong chỗ này hay không? Cũng không có.

Còn trong Đại niệm xứ như là đề mục Tứ oai nghi, có Thánh đế trong mỗi oai nghi: Sắc ngồi là khổ Thánh đế, có Tập làm cho danh sắc ngồi ấy không phải là Tập trong đời này mà là Tập trong đời quá khứ, đây là bản thể của Tập. Có Níp Bàn là pháp diệt, có Đạo đế là Bát Chi Đạo là pháp đưa đến Níp Bàn đang được tiến hành, các oai nghi khác cũng vậy. Dù là việc đời khi ta làm cái chi cũng vậy. Ví như khi ta làm một món ăn hay một món bánh chẳng hạn ta phải xem, học, phải nương vào sách.

✳ Không phải chỉ thấy 3 tướng ấy thôi, mục đích quan trọng nhất trong Phật giáo là chứng ngộ Tứ Thánh Đế. Đức Phật Ngài thành tựu quả Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác cũng nhờ Ngài giác ngộ lý Tứ Thánh Đế.

Sự chứng ngộ Tứ Thánh Đế phải có phận sự của Thánh đế liên kết rồi mới hoàn thành công việc của Thánh đế (là chứng ngộ) được:

Khổ là phận sự cần phải am hiểu tận tường.

Tập là phận sự cần phải dứt bỏ.

Diệt là phận sự cần phải tác chứng.

Đạo là phận sự cần phải tu tiến.

Còn phồng, xẹp ấy làm được gì trong bốn Thánh đế ấy không? Kể vào phận sự của Khổ đế được không? Không được vì càng hành càng mất cảm giác là tịnh luôn, gần như người bị thôi miên, không phải là phận sự của Thánh đế trong việc ghi nhận phồng, xẹp ấy cả.

Ta hành Minh sát là để cho tuệ sanh khởi và tận cùng của Minh sát là chứng ngộ Tứ Thánh Đế , khi chứng ngộ được Tứ Thánh Đế thì trở thành bậc Thánh, tức là chứng ngộ được Thánh đế một lần là thành bậc Tu Đà Hườn… Chứng ngộ Tứ Thánh Đế lần thứ tư thì bậc A La Hán là bậc đã viên mãn phạm hạnh, không còn việc gì khác phải làm nữa. Đức Phật có dạy rằng: Sa Môn quả ngoài giáo pháp này thì không bao giờ có.

✳ Trong 16 điều này có câu hỏi tiếp theo rằng: Mức thiện cao tột thấy trong Phật giáo là gì? Do lẽ nào?

✳ Nếu nói người là bậc A La Hán chính là mức thiện cao tột trong giáo pháp. Nếu nói về sự hành, Minh sát chính là sự hành ấy để trở thành bậc Thánh nhân.

✳ Nếu nói rằng mức tột của thiện chính là Níp Bàn, như vậy có đúng không?

✳ Nhưng phải chứng ngộ Tứ Thánh Đế, rồi mới chứng đắc Níp Bàn nhưng Níp Bàn chưa cao tột cũng có như là: Níp Bàn của bậc Tu Đà Hườn… chỉ có bậc A La Hán mới đạt được đến mức cao tột của Phật giáo.

 

---

← 12	13	14 →

Nguồn: Biện Giải Tâm Pháp
Hòa thượng Saddhammajotika
(Thích Huyễn Đạt dịch)
Họa đồ và ghi chú do Cao xuân Kiên thiết kế sau những buổi học ATĐ trên Zoom.
Nếu có thấy sơ sót sai lầm xin cảnh báo qua trang nhắn tin. Xin cảm ơn.

© www.tudieu.de