---

Đề tài 15

"Mười phiền não là gì?
Sanh khởi thế nào? Không sanh khởi thế nào?
Xin giải thích rõ ràng từng điều và mỗi điều hoàn toàn là phiền não quán cả hay cũng có điều nào là lợi ích?
Làm cách nào để biết kịp thời… để đối trị với phiền não quán cho hủy diệt.
Phiền não quán sanh khởi với hạng người nào? Tại sao?"

✳ Phiền não quán là chỉ về phiền não của Thiền Quán Nghiệp Xứ, phiền não quán này có 10 loại là:

1. Obhāsa: ánh sáng làm cho hành giả tưởng là mình đã đắc Đạo, Quả rồi.
   
2. Ñāṇa: là trí tuệ, là sự biết quá mức làm cho hành giả mất cảnh hiện tại.
   
3. Piti: Hỷ là sự tràn đầy hoan hỷ do định lực sanh ra.
   
4. Passadhi: khinh an là sự an tịnh, mát rượi quá mức khiến hành giả dính mắc vào đó.
   
5. Sukha: lạc là sự an lạc do định lực sanh lên thật nhiều.
   
6. Adhimekkha: quyết đinh là hướng tâm quá mình do đức tin.
   
7. Paggāha: tinh tấn là sự chăm chú quá mức khiến hành giả đánh rơi cảnh hiện tại.
   
8. Upaṭṭha: hiện tượng là thấy được các loại ấn chứng.
   
9. Upekkhā: xả quá mức không còn biết gì nữa cả.
   
10. Nikanti: sự mãn ý với những phần trên, là sự hài lòng với những phiền não quán trên.

Mười pháp này được gọi là Phiền não quán vì đó là những thời cơ mà ái sẽ xâm nhập vào làm cản trở con đường đi đến Đạo, Quả nhưng trái lại những phiền não này không làm trở ngại cho Thiền Chỉ.
Cả 10 pháp này là phiền não của Thiền Quán, nếu nó sanh khởi mà trở thành phiền não thì không đạt đến Đạo, Quả. Loại phiền não này làm giảm tuệ lực, không thể quán xét tiếp tục để tiên lên cao được.

✳ Phiền não quán sanh khởi lúc nào? Đây là câu hỏi tiếp theo trong đó.

✳ Sanh lên khi Minh sát tuệ lên đến bậc tuệ thứ tư là Udayabbaya (sanh trí diệt).

✳ Có phải vì trong tuệ này chưa được già dặn phải vậy chăng? Nên mới là cho phiền não sanh khởi được.

✳ Đây là do hành giả chưa hiểu rằng: 10 pháp này là phiền não quán và tài trí của họ cũng chưa già dặn nên phiền não quán mới nương sanh vào trí này đặng.

✳ Phiền não quán chỉ sanh khởi được riêng trong tuệ sanh diệt phải không? Hay là những tuệ kế tiếp vẫn còn phiền não quán theo pháp là cho nhận lầm được không?

✳ Sanh ở sanh diệt trí là tuệ Minh sát bậc đầu này thô, nếu tuệ Minh sát chưa sanh thì phiền não quán cũng chưa sanh, mà nó chỉ là phiền não của Minh sát mà thôi nên mới gọi làphiền não quán và nó chỉ sanh khởi trong tuệ này mà thôi.

✳ Điều nói rằng: Tuệ quán đã sanh là chỉ về tuệ bậc nào?

✳ Kể từ khi sanh diệt trí vượt khỏi phiền não quán rồi, khi ấy mới được gọi là tuệ bậc đầu của Minh sát và trong những tuệ kế tiếp thì phiền não quán không sanh, chỉ sanh diệt được ở sanh diệt trí mà thôi. Do vậy phải trừ khử phiền não quán trong tuệ sanh diệt rồi Minh sát mới tiến lên được.

✳ Trong 3 tuệ đầu là: tuệ quán thấy danh sắc, tuệ thấy được nhân duyên của danh sắc, và tuệ thấy được tam tướng, những tuệ này không có phiền não quán sanh khởi phải không?

✳ Cả 3 tuệ này phiền não quán không sanh khởi, vì sao? Vì cả 3 tuệ này chưa nhập vào phạm vi của Minh sát tuệ thật sự. Minh sát tuệ đầu chính thức là tuệ sanh diệt, khi tuệ này đã vượt qua được phiền não quán. Đức Phật xếp tuệ này vào tu tiến tịnh là con đường chắc chắn đi đến Níp Bàn. Cả 10 pháp phiền não quán ấy đều là phiền não cho Minh sát tuệ cả không có pháp nào là lợi ích cho tuệ Minh sát, vì nếu hành giả thiếu sự hiểu biết sẽ cho rằng đây là lạc… Những sự an lạc, an tịnh mát rượi… là cảnh của Thiền Quán do ái, ngã mạn, tà kiến nương sanh được gọi là pháp bám víu nương vào cảnh ấy làm cho hiểu lầm hoặc chấp sai rằng: Sự an lạc này là Níp Bàn rồi tưởng rằng: Ta đã đắc chứng pháp tối thượng rồi.

✳ Trong điều này còn hỏi rằng: Phiền não quán không sanh đối với người nào?

✳ Không sanh đối với 3 hạng người là: Người hành Minh sát đã qua được tuệ sanh diệt rồi, không sanh với người không hành Minh sát hoặc hành Minh sát sai đường lối, không sanh với người hành Minh sát mà có sự tinh tấn thối giảm.

✳ Năm quyền phải đồng nhau vậy chăng? Vì thế khi tinh tấn không cân đối thì tuệ Minh sát cũng không sanh hoặc khi năm quyền đồng đẳng thì phiền não quán sẽ không sanh.

✳ Khi trí tuệ Minh sát yếu, 5 quyền không giống nhau thì phiền não quán sanh lên được. Vì vậy 5 quyền này phải đồng nhau tuệ quán mới phát triển mạnh.

✳ Trong câu hỏi này xin giải thích điều của phiền não quán gọi là Obhāsa (ánh sáng) ấy nó sáng như thế nào? Nhắm mắt cũng thấy hay mở mắt mới thấy?

✳ Aùnh sáng là ấn chứng nhắm mắt cũng thấy sáng rực lên nhưng không thật sáng choang trong lúc ban đêm trời tối, thấy tất cả mọi vật như cây cối… dù cái mùng giăng nằm cũng thấy cả, nhưng không phải thật. Tôi đã từng lấy cái quẹt diêm để kế bên. Khi thấy ánh sáng sanh khởi, tôi cầm quẹt diêm ấy lên xem tận mắt cũng không thấy vì trời tối. Nghĩa là ánh sáng mà hiện ấy nó chỉ là ấn chứng nhìn thấy bằng mắt thịt thì thấy nhưng cái tâm nó thấy có cảm giác là sáng rực lên.

✳ Tiếp theo là trí tuệ: sự hiểu biết quá mức là như thế nào?

✳ Vì làm cho mất cảnh hiện tại như xét về những sự hiểu biết… của mình tâm khi ấy rất sáng suốt khi nghĩ đến điều gì thì biết ngay, hiểu ngay, thấy rất rõ ràng vì đã làm cho mất đi cảnh hiện tại.

✳ Tuệ này là trí không phải sao?

✳ Phải nhưng trí hiểu biết như vậy làm cho mất cảnh hiện tại, như là thấu đáo về những pháp học đã từng học qua.

✳ Có thể cho một ví dụ được không? Trong điều nói rằng là biết quá sức.

✳ Khi nghĩ đến, nhớ đến thì không xem được cảnh đang hiện ra trước mắt. Có hành giả không biết rằng: Như vậy là phiền não quán tưởng rằng là mình đã đạt được pháp rồi, đã chứng ngộ pháp cần chứng ngộ rồi hoặc đã chứng ngộ Níp Bàn rồi vì lần đầu cho rằng mình đã giải thoát nên họ sẽ bị dính lại ở trong phiền não quán đó vậy.

✳ Khi hành giả lầm lạc dính mắc trong phiền não quán như thế họ có biết hay không rằng: đã lầm lạc mất rồi.

✳ Hành giả ấy phải nhờ bạn, nhờ thầy hay nhờ người có sự hiểu biết chỉ dẫn sửa sai cho họ hoặc người có pháp học vững cũng sẽ biết được rằng: trạng thái như vậy tức phiền não quán là cảnh của sanh diệt tuệ. Khi hiểu như vậy rồi cố gắng an trú trong cảnh hiện tại phiền não quán sẽ hết. Vì tâm bắt cảnh ở tuệ sanh diệt mà không một phiền não nào sanh khởi đây gọi là hành trình tri kiến tịnh là tâm đã đạt được con đường thanh tịnh không còn phiền não quán nữa.

✳ Hỷ mà do định lực ấy sanh như thế nào?

✳ Tất cả phiền não đều do định sanh vì nó mát rượi thì hỷ tràn đầy an lạc là thỏa mãn. Vì rằng: cảnh như vậy, hành giả chưa từng gặp và chỉ xuất hiện trong thiền định.

✳ Điều thứ tư là khinh an có sự anh tịnh mát rượi quá mức, thì Minh sát không phát hiện được tam tướng.

✳ Khinh an vi tế hơn hỷ không còn biết gì nữa vừa đến hỷ thì có khinh an ngay.

✳ Lạc tức là an lạc chứ gì?

✳ Đây là sự an lạc do định sanh khi có an lạc hiện hữu thì tam tướng không xuất hiện. Vì do sự an tịnh quá mức.

✳ Quất định là sự hướng tâm quá mạnh vào đức tin nghĩa là gì?

✳ Khi đức tin nhiều làm cho không có sự nhận xét trí cũng không sanh là do đã quyết tâm vào điều đã trông thấy – cho rằng đây là Níp Bàn. Người khác hỏi rằng: Đó là sai lầm, hành giả không tin, chỉ tin vào điều hiểu lầm của mình. Khi đức tin làm chủ thì khi ấy ai dựa vào đức tin mà hiện khởi. Vì cảnh của đức tin đi đôi với ái.

✳ Sự tinh tấn quá mức làm cho căng thẳng, tại sao vậy? Vì sao tâm căng thẳng do sự tinh tấn quá nhiều?

✳ Khi có sự tinh tấn quá nhiều thì phiền não xâm nhập nghĩa là tinh tấn nhiều cũng vì muốn nhiều trong điều mình mong ước, do vậy sẽ làm cho tâm căng thẳng vì bị chèn ép nhiều từ nơi tinh tấn vậy.

✳ Điều tám là sự xuất hiện thấy các ấn chứng các loại.

✳ Điều này do đổng lực của niệm mới có định nhiều, làm cho thấy những ấn chứng các loại… Tùy theo ý nghĩ, cái gì cũng thấy được làm cho mất cảnh của Thiền Quán.

✳ Điều chín là xả quá mức, điều này nghĩa là gì?

✳ Nghĩa là lặng đi không còn biết gì cả, chỉ biết rằng: tâm nó vắng lặng.

✳ Tại sao khi tâm tiến hành đến tuệ sanh diệt đã thấy được danh sắc sanh diệt rồi, lẽ nào không trở xuống xả bỏ.

✳ Cũng vì có định trong cảnh này khi thấy tâm vắng lặng an tịnh, mát rượi do định lực thì tưởng rằng: đã xả bỏ rồi không có sự hoan hỷ buồn rầu cho rằng mình đã đắc Níp Bàn, sự như vậy làm cho Minh sát không tiến triển đến khi ý thức được rằng: Pháp này không phải là Đạo, thật sự không phải là Đạo tuệ… Rồi mới trở lại xem danh sắc đã đạt được từ cảnh trước. Nghĩa là: biết được rằng: đúng là Đạo ấy phải cảm nhận được từ nơi tuệ sanh diệt ấy, mới có chánh niệm trở lại, có được tỉnh giác đầy đủ và sự tinh tấn lại phát khởi trở lại trong cảnh sanh diệt trí theo đúng đường lối.

Còn Nikaṇṭi là điều thứ 10 tức là sự mãn ý với những phiền não kể trên, sự thỏa thích này là cảnh của ái, là sự trở ngại của đường Đạo Quả.

 

---

← 14	15	16 →

Nguồn: Biện Giải Tâm Pháp
Hòa thượng Saddhammajotika
(Thích Huyễn Đạt dịch)
Họa đồ và ghi chú do Cao xuân Kiên thiết kế sau những buổi học ATĐ trên Zoom.
Nếu có thấy sơ sót sai lầm xin cảnh báo qua trang nhắn tin. Xin cảm ơn.

© www.tudieu.de