www.tudieu.de

Biện Giải Tâm Pháp - Ghi chú
← 1 Trang Đầu 3 →

Đề tài 2

“Niệm xứ có phải là bản thể của Trung Đạo không? Nếu Niệm xứ là bản thể của Trung Đạo thì thế nào là Bát Chánh Đạo mà Ngài lại gọi là Trung Đạo? Nếu hai pháp này như nhau, là Trung Đạo thì xin hỏi rằng: Giống nhau như thế nào? Vì lẽ nào?"
‘‘Ekāyano ayaṃ, bhikkhave, maggo sattānaṃ visuddhiyā sokaparidevānaṃ samatikkamāya dukkhadomanassānaṃ atthaṅgamāya ñāyassa adhigamāya nibbānassa sacchikiriyāya’’
Majjhimanikāya - Mūlapariyāyavaggo
Này các Tỷ-kheo, đây là con đường độc nhất đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu não, diệt trừ khổ ưu, thành tựu Chánh trí, chứng ngộ Niết-bàn.
Trung Bộ Kinh - Kinh Niệm xứ

‘‘‘‘Aṭṭhime kho, nandiya, dhammā bhāvitā bahulīkatā nibbānaṅgamā honti nibbānaparāyanā nibbānapariyosānā. Katame aṭṭha? Seyyathidaṃ – sammādiṭṭhi…pe… sammāsamādhi. Ime kho, nandiya, aṭṭha dhammā bhāvitā bahulīkatā nibbānaṅgamā honti nibbānaparāyanā nibbānapariyosānā’’’’
Saṃyuttanikāya - Maggasaṃyuttaṃ
Có tám pháp này, này Nandiya, đưa đến Niết-bàn, hướng đến đích Niết-bàn, đưa đến cứu cánh Niết-bàn. Thế nào là tám? Tức là chánh tri kiến... chánh định. Có tám pháp này, này Nandiya, được tu tập, được làm cho viên mãn, đưa đến Niết-bàn, hướng đến đích Niết-bàn, đưa đến cứu cánh Niết-bàn.
Tương Ưng Bộ Kinh - (V) I. Phẩm Vô Minh

✳ Con đường Trung Đạo này có phận sự trừ Si, mà trong Tứ Niệm Xứ ấy lại có đoạn trừ tham và ưu... nghĩa là bao hàm đoạn trừ cả tham, ưu và si. Do vậy khi đoạn trừ được si thì thì coi như đoạn trừ cả ba vì rằng: tham, ưu đều phát khởi theo si.

Trung Đạo trừ được cả ba, nhưng lấy cớ gì để trừ si? Do lấy chánh niệm tỉnh giác đó vậy và Tứ Niệm Xứ cũng là bản thể có tỉnh giác như nhau. Nếu ta thực hành Trung Đạo thì ta phải hành như thế nào? Ta sẽ hành theo Tứ Niệm Xứ vì Tứ Niệm Xứ có Ātāpi là sự tinh tấn, Samajāna là trí tuệ, Satimā là niệm. “Vineyya loke abhijjhādomanassaṃ”. Niệm xứ ấy sát trừ tham, ưu cho tiêu diệt tức là niệm xứ ấy sát trừ si trước, rồi tham, ưu cũng bị đoạn tận do vậy Tứ Niệm Xứ đồng nhau với Bát Chánh Đạo.
‘‘Katamā ca, bhikkhave, sammāsati? Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vedanānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; citte cittānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. Ayaṃ vuccati, bhikkhave, sammāsati.
Dīghanikāya - Mahāvaggapāḷi - Mahāsatipaṭṭhānasuttaṃ
Thế nào là bốn? Này các Tỷ kheo, ở đây vị Tỷ kheo sống quán thân trên thân, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời; sống quán thọ trên các thọ, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời; sống quán tâm trên tâm, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời; sống quán pháp trên các pháp, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm, để chế ngự tham ưu ở đời.
Trường Bộ Kinh - 22. Đại kinh Niệm xứ

Do đó, nếu tu tập Bát Chánh Đạo thì phải tu tập Tứ Niệm Xứ. Tứ Niệm Xứ là đoạn đầu của Bát Chánh Đạo, còn Bát Chánh Đạo là đoạn chót, là Đạo cuối cùng để Níp Bàn. Cả hai chỉ là một, chỉ khác nhau ở khía cạnh phần đầu và phần cuối mà thôi.

Bát Chánh Đạo là siêu thế, không phải là hiệp thế, còn Tứ Niệm Xứ là hiệp thế chứ không phải là siêu thế.


Tất cả 37 pháp trợ Bồ Đề là: 4 niệm xứ, 4 chánh cần, 5 quyền, 5 lực, 7 giác chi và 8 chánh đạo. Do vậy, Tứ Niệm Xứ và Bát Chánh Đạo chỉ là một (phần đầu và phần cuối). Vì rằng: chánh Tinh Tấn, chánh Niệm, chánh Định là định uẩn của Bát Chánh Đạo và chánh Niệm trong Bát Chánh Đạo ấy là sự ghi nhớ trong Tứ Niệm Xứ. Do vậy, Niệm Xứ gọi là chánh Niệm cũng được. Ở đây chỉ nêu lên khía cạnh khác nhau mà thôi, chứ bản thể cũng đồng nhau.

✳ Tôi và quý vị ở đây được nghe lời giảng của Giáo Sư rồi. Về câu hỏi: Tứ Niệm Xứ và Bát Chánh Đạo có giống nhau không?

Giáo sư đã nêu lên lý lẽ, bằng cách nói: Tứ Niệm Xứ có tinh cần, có niệm, có trí tuệ là phần đầu của Đạo, lần lượt đến Quyền, Lực, Giác chi, rồi mới nhập vào Đạo Đế. Vì rằng: Trong 37 pháp Bồ Đề thì Đạo đế ở trong phần sau cùng đó là căn bản pháp học. Còn sự mà tu tập về trí tuệ ấy cho biết rằng: Tứ Niệm Xứ ấy là Trung Đạo này có cùng một con đường Trung Đạo như nhau.

✳ Vì vậy, trong sự mà ta hành Bát Chánh Đạo thì cần phải tu tập Tứ Niệm Xứ, nếu ta không tu tập Tứ Niệm Xứ thì không kể là kẻ đi Trung Đạo. Mà Ngài đã xác đinh rằng: “Ekayano maggo”, chỉ có một con đường duy nhất này mới đưa đến sự thanh tịnh dứt hết phiền não được.

✳ Theo kinh Chuyển Pháp Luân không có nói đến Tứ Niệm Xứ. Và Đạo Đế tức là Bát Chánh Đạo thì biết được gì? Biết được khổ với ba cấp trí là:

  1. Saccañāṇa: Đế trí (trí biết về sự thật).
  2. Kiccañāṇa: Sự trí (trí tuệ biết phận sự phải làm).
  3. Katañāṇa: Thành trí (trí tuệ biết được việc cần phải làm đã làm xong).

Như vậy, ta có thể xác định rằng: Biết Tứ Niệm Xứ với biết Khổ đế là một loại trí.

✳ Trong sự thực hành Tứ Niệm Xứ là nhân còn Bát Chánh Đạo là quả của sự thực hành.

✳ Sự tu tập Tứ Niệm Xứ phải sát trừ vô minh trước với niệm và tỉnh giác, khi diệt trừ được si rồi cũng kể là diệt trừ được tham, ưu.

✳ Xin hỏi rằng: tại sao Ngài không nói thẳng là diệt trừ vô minh luôn... mà lại bảo rằng diệt trừ tham và ưu?

✳ Để cho biết rằng: Chủ thuyết của một nhóm người từ bỏ tham bằng cách hành khổ hạnh và của một nhóm người khác từ bỏ ưu hành lợi dưỡng.

Trong thời Đức Phật người ta chỉ có hai cách trừ diệt ấy mà thôi. Nhưng cách trừ diệt của Đức Phật thì không phải vậy, cách của Ngài là phải trừ diệt vô minh, khi vô minh bị sát trừ rồi thì cả tham, ưu cũng đoạn tuyệt. Đó là con đường Trung Đạo.

✳ Nếu Đức Phật dạy sát trừ vô minh thì những nhóm chủ thuyết này không biết được hay sao?

✳ Những nhóm chủ thuyết này không biết gì về si cả, họ chỉ biết tham và sân, tức là khổ hạnh và lợi dưỡng, chỉ có hai con đường đó thôi. Nhưng sự trừ si tức là vô minh không có ai biết. Cách trừ vô minh Ngài cũng không dạy riêng rằng: chính cách này phương pháp diệt trừ vô minh. Ngài chỉ nói chung rằng: “Tinh cần, chánh niệm, tỉnh giác” cả ba pháp này đoạn trừ vô minh. Cách trừ vô minh của Đức Phật là làm cho minh sanh khởi rồi thì vô minh tự nó diệt mất, không có cách nào trừ riêng biệt.

✳ Có người thắc mắc rằng: “Niệm xứ là Trung Đạo mà phận sự của Thánh Đạo là trừ ái”. Vậy xin thiền sư chỉ rõ: Sự tu tiến Niệm xứ làm được phận sự gì của Thánh đế?

✳ Khi ái còn thì vô minh còn, khi vô minh còn thì ái phải có.

✳ Theo lời của Thiền sư vậy thì có nghĩa là trừ được một cũng là trừ được cả hai phải vậy chăng?

✳ Nhưng phải trừ vô minh là chính. Chánh kiến trong Bát Chánh Đạo là trừ vô minh.

✳ Có thể chứng minh được không? Là Niệm xứ ấy trừ vô minh?

✳ Thì Ātāpī (hăng hái, nóng nảy) nghĩa là gì? Nghĩa là tinh tấn trong sự thiêu đốt phiền não. Sampajāyo là tỉnh giác, tỉnh giác tức là trí tuệ. Satimā là chánh niệm diện hành trong Niệm xứ. Valayya loke ấy đem cái gì ra? Tức là đem ra hay diệt trừ vô minh cho tận dứt. Điều này đã có sẵn trong kinh Đại Niệm Xứ.

✳ Nghĩa là tham, ưu đó có vô minh làm gốc, nếu muốn trừ tham, ưu được thì phải trừ tận gốc là vô minh.

✳ Vì chủ thuyết khác, họ đã có sẵn từ trước một chủ thuyết cho rằng từ tham bằng cách ép xác làm cho mình khổ. Một chủ thuyết khác cho rằng nên trừ ưu bằng cách lợi dưỡng. Họ chỉ có hai con đường ấy. Đến khi Đức Phật xuất hiện, Ngài mới thuyết giảng con đường Trung Đạo.

Trước thời Đức Phật chưa có Niệm Xứ, nhưng các chủ thuyết khác thì có rất nhiều. Đức Phật đã từng thuyết giảng cho trưởng lão Sārīputta nghe rằng: Khi Ngài xuất gia chưa thành Đạo, Ngài cũng đã thực hành theo những chủ thuyết ấy như là: ăn một ngày một lần, 1 ngày ăn 1 hột mè... ăn phân bò...

Nhưng tại sao mà Ngài biết rằng thể cách mà Ngài hành qua không phải là con đường... vả lại con đường đưa đến sự giải thoát, chính Ngài vẫn chưa biết, và Ngài vẫn kiên trì tự mình tìm không cần phải học với ai cả... xin hỏi quý vị trong cuộc họp này rằng:
“Vì lẽ nào mà Ngài biết được rằng: sự thật hành theo chủ thuyết này không phải đưa đến con đường thanh tịnh, Ngài nương cứ vào đâu mà biết được?”

✳ Theo tôi hiểu: Do phước độ mà Ngài đã tạo từ chư Phật quá khứ, chính những phước độ này đã khiến cho Ngài biết được rằng: cách thực hành đã trải qua... không phải là con đường đưa đến sự thanh tịnh, chấm dứt khổ.

✳ Đúng vậy. Người khác không có phước độ nên không biết được con đường đi đúng. Nhưng Đức Phật, khi Ngài còn là Bồ Tát, Ngài đã tu tập trải qua nhiều đời với Chư Phật quá khứ, và do vậy Ngài mới biết được rằng: Cách thực hành này, một cách thực hành đã qua ấy, không phải là nhân đưa đến chấm dứt khổ. Và khi Ngài đã giác ngộ rồi, Ngài dạy cho chúng ta tất cả pháp giải thoát không còn dư sót. Như ta được xem trong kinh đã ghi lại trong lúc Ngài sắp viên tịch Níp Bàn, Ngài đã phán bảo chư Tỳ kheo rằng: Dù Ngài có Níp Bàn chăng nữa trong tay Ngài không còn nắm giữ cái gì cả. Ngài đã ngửa bàn tay ra, đã xòe ra cả rồi.

Vì thế chúng ta thấy rằng: Phước độ là điều rất quan trọng chúng ta phải dùng phước độ của mình để xác định. Sự khám phá ra con đường nào đúng, con đường nào sai rất khó. Do vậy, khi ta thực hành theo lời dạy của Ngài, chúng ta cần phải xem kinh sách đối chiếu với kinh luật, không phải chỉ tin suông theo thầy, thầy này hay, thầy kia giỏi... thầy ấy được nhiều người kính trọng, rồi ta tin theo họ. Những người mà tin như vậy là những người chưa vượt qua được giới cấm thủ.

Xin quý vị lưu ý trong trường hợp này như vầy: Sự lễ bái thổ thần hay Chư Thiên có phải là giới cấm thủ hay không? Thật ra trong lời dạy của Đức Phật, Ngài cũng cho tưởng niệm đến ân đức của Chư Thiên vậy, như trong đề mục niệm Thiên chẳng hạn. Không phải rằng: lễ bái cái gì ngoài Tam Bảo ra đều là giới cấm thủ hết, nếu là như vậy thì lễ bái cha, mẹ cũng trở thành giới cấm thủ sao? Vì thế người Phật tử chúng ta nên thận trọng trong vấn đề này. Và cũng không nên: nghe họ truyền rằng: “Ở nơi này có vị thầy ấy hay, Ngài thuyết giỏi... rồi người ta thử đi học xem sao”.

Thật ra ta cần phải nghiên cứu trong Chánh tạng, tìm hiểu chỗ có căn bản trước. Vì có nơi mà họ đang thực hành những pháp môn mà kinh điển không hề có.

 

← 1 2 3 →

Nguồn: Biện Giải Tâm Pháp
Hòa thượng Saddhammajotika
(Thích Huyễn Đạt dịch)
Họa đồ và ghi chú do Cao xuân Kiên thiết kế sau những buổi học ATĐ trên Zoom.
Nếu có thấy sơ sót sai lầm xin cảnh báo qua trang nhắn tin. Xin cảm ơn.

© www.tudieu.de