---

Đề tài 7

"Câu nói nhờ ái trừ ái nghĩa là gì?"

✳ Ái là bản thể của tập, chúng ta đã biết rồi. Tất cả danh hay sắc nếu không có ái thì không có được, không thể hiện hữu. Ái là cái kết hợp sẵn rồi. Những lúc biết được rõ ràng rằng: Cái gì đang đi, nằm, ngồi … thì đồng thời khi ấy cũng tạm trừ được ái. Sự đi, đứng, nằm, ngồi là trạng thái của khổ. Sự biết được rằng đây là khổ, thì khi ấy cũng sát trừ tập. Điều mà bà giáo sư Ajahn Naeb thường nói rằng: Khi biết được khổ cũng trừ luôn tập. Có điều là: Ai là người trừ? Ai biết? Đó chính là Đạo. Đạo đưa đến sự biết khổ, đưa đến sự trừ tập, đưa đến tác chứng diệt (làm cho chứng ngộ Níp Bàn). Khi mà nhận biết rằng là khổ, cũng gọi là đang hành đạo. Như vậy gọi là nhờ ái trừ ái cùng một lúc. Lúc chưa biết danh sắc thì chưa trừ được. Vẫn còn là "ta" đứng, "ta" đi… có "ta" ở đâu, ái ở đó. Và ở đâu có ái thì có tà kiến. Đối với học giả hay hành giả đều hiểu được.

✳ Theo tôi nghĩ: Vì thấy sự độc hại của ái, rồi mới thực hành trừ ái, đây gọi là nhờ ái trừ ái. Nghĩa là thấy ái là nhân gom tụ lại cho thành sự khổ… Như khổ trong đọa xứ chẳng hạn, rồi mới tìm tòi đến sự thực hành để trừ ái. Như vậy gọi nhờ ái trừ ái.

✳ Sự thực hành của họ như thế nào? Không thể biết được, những người hành thiền quán ấy đừng tưởng là không có ái. Ái có thể sanh lên được qua 4 oai nghi. Tại sao vậy? Như: sẽ nằm vì muốn nằm, sẽ ngồi vì muốn ngồi, sẽ ăn vì muốn ăn … Sự trừ ái ấy phải hành cho đúng phương pháp mới trừ được. Như niệm hơi thở phải biết nơi gió chạm. Nếu xúc ngắn thì có nghĩa hơi thở ra vào ngắn, nếu xúc chạm lâu thì hơi thở ra vào dài. Có người không biết cách hành cho đúng phương pháp như vậy và đã cho rằng: sự biết ấy phải nhờ ở lỗ mũi.

Ta đã thở ra vào từ lúc mới sơ sanh đến nay, chính ta cũng chưa hiểu rõ về hơi thở ra vào, do vậy nếu không học thì không biết được.

Do chú tâm, ta biết được hơi thở dài ngắn (dù rằng hơi thở vô hình, vô sắc, hay không thể đi vô, đi ra cho ta thấy được). Nếu đã chú tâm đến pháp thì phải hiểu cho rành mạch. Pháp học không phải là điều học dễ dàng, đó là một nội dung chứa đầy lý lẽ. Trong pháp học dạy rằng:

- Hơi thở ra dài cũng phải biết, hơi thở ra ngắn cũng phải biết.

- Hơi thở vào dài vị ấy biết, hơi thở vào ngắn vị ấy biết. Lời dạy cho biết hơi thở (mà dùng trong danh từ là chất gió cả thảy). Vậy nhóm gió cả thảy ấy là gì? Học giả có thể không biết. Phải biết nhóm gió ở phần đầu, phần giữa và phần cuối của hơi thở. Nhưng Ngài không giảng rằng phải hiểu như thế nào? Và tại sao phải biết? Và biết bằng cách nào?

Ở một đoạn khác, Đức Phật Ngài dạy hãy tu tập đình chỉ hơi thở. Như vậy sẽ hiểu như thế nào? Trong Pāli Ngài giảng giải như thế nào? Chỗ nói rằng: "Tu tập đình chỉ hơi thở". Dù cho có lặn xuống nước chăng nữa cũng phải trồi lên, nhoi lên để thở - như vậy khó mà ta hiểu được.

Trong Thanh Tịnh Đạo, Ngài Buddhaghosa có giải rộng rằng:

- Hãy ghi nhận pháp tự nhiên của hơi thở, nếu tâm vi tế càng vi tế thì hơi thở càng nhẹ đi, càng nhẹ cho đến mức không biết mình còn thở hay không… Sự vi tế đến mức không còn phân biệt được hơi thở ra hay vào. Ngài có cho ví dụ rằng: Người đánh chuông hay đánh trống, khi đánh thì tiếng kêu vang lên, tiếng ấy từ to rồi nhỏ dần, nhỏ dần… Hơi thở cũng vậy, từ từ nhẹ đi, nhẹ đi… vi tế càng nhiều đến mức độ không biết rằng mình có còn thở nữa hay không. Trong khoảng mà hơi thở nhẹ đi, phải dùng đến sự chăm chú, nếu không sẽ không nhận biết mình thở hơi.

✳ Xin hỏi rằng: Trong lúc ghi nhận danh (sự nghe), khi âm thanh diệt rồi, sẽ nhận biết danh (sự nghe) diệt đi như thế nào?

✳ Biết danh-sự nghe-rồi, khi âm thanh diệt hết dứt tiếng thì danh nghe cũng diệt. Sự mà ta biết âm thanh diệt đi là ngoại phần; còn nghe là nội phần. Có người trong lúc ghi nhận danh sắc, khi nhận thấy tâm của mình sanh lên rồi diệt đi, trước là cảnh ngoại phần diệt, rồi sự thấy ấy (nội phần) cũng diệt theo, gọi là thấy cả hai. Có người chỉ thấy nội phần diệt, tâm nó mất đi là sự nghe diệt tưởng rằng âm thanh nghe được nó diệt đi, nhưng thực ra là cảnh ngoại phần (cảnh thinh) vẫn còn. Giống như người điếc: âm thanh (cảnh ngoại phần) họ không nghe được nhưng họ vẫn cho là có, họ vẫn nói rằng âm thanh đó có, dù rằng không biết, không nghe được, nhưng đoán chừng âm thanh đó có.

Sự thật thì: Thần kinh nhĩ không có âm thanh, cũng nghe sẽ không có đối với danh (nghe), người điếc thì làm sao biết được âm thanh?

Có khi cũng thấy rõ cả tâm và cảnh cùng diệt, nó diệt đồng thời với nhau.

 

---

← 6	7	8 →

Nguồn: Biện Giải Tâm Pháp
Hòa thượng Saddhammajotika
(Thích Huyễn Đạt dịch)
Họa đồ và ghi chú do Cao xuân Kiên thiết kế sau những buổi học ATĐ trên Zoom.
Nếu có thấy sơ sót sai lầm xin cảnh báo qua trang nhắn tin. Xin cảm ơn.

© www.tudieu.de