---

Đề tài 9

"Hành giả tác ý thế nào mới ngăn chặn được phiền não là tham, ưu không cho xâm nhập vào cảm giác trong lúc đang ghi nhận cảm xúc ấy?"

✳ Xin nêu lên một ví dụ này: Lúc thấy phải nhận là danh thấy, khi nghe phải ghi nhận là danh nghe cho thành cảnh hiện tại luôn luôn. Như vậy, mới ngăn chặn được phiền não tức là tham và ưu, như vậy mới ngăn chặn được phiền não không cho xâm nhập được.

Hành giả có người không biết dù là ngồi nhưng cũng chẳng biết là ngồi ở đâu, ngồi ở chỗ nào? Có người nói rằng: Sắc ngồi ở cái ghế cũng có như vậy thì nếu không có cái ghế thì không có sắc ngồi?

Có người lại cho rằng sắc ngồi ở xương khu, khi được hỏi rằng: khi đi có xương khu không, có sắc ngồi không? Và họ lại trả lời: khi đi vẫn có xương khu nhưng lại không có sắc ngồi. Như vậy, oai nghi ngồi không phải ở xương khu hay cái ghế mà các sắc ngồi chính là tướng ngồi ở đó vậy. Đi cũng vậy, không phải ở cái chân hay bàn chân vì nằm, ngồi cũng có chân, có bàn chân vậy.

Do vậy, sắc và danh này thiền sư phải dạy cho hành giả hiểu rõ cho thuần thục. Lại nữa, khi đi ấy không hề có bên trái, bên mặt và lúc không phải là phồng hay xẹp. Như tác ý rằng: trái bước à, phải bước à. Trái, mặt ấy chính là pháp chế định (tục đế), không phải là thực tánh pháp (chơn đế), không phải là cái thật, nó là giả định. Thiền quán nghiệp xứ dùng cảnh chế định thì không được, phải dùng cảnh chơn đế ta mới xác định được sự thật. Và ta cũng phải biết điều nào là chế định. Đức Phật đã dạy rõ ràng rồi, tại ta không quan tâm đấy thôi.

Khi thấy Ngài cũng dạy rằng: không nắm giữa tướng chung (như là nam, nữ, người, thú…), không nắm giữ tướng riêng (như tay, chân, mắt, mũi…), thấy chỉ là sự thấy mà thôi, lành thay chính đó là nhân Níp Bàn. Một câu ngắn ngủi, dễ dàng như vậy, Đức Phật Ngài đã phán dạy đường đến Níp Bàn, nhưng tại sao ta lại khó làm, sở dĩ ta làm một cách khó khăn chỉ vì ta chưa hiểu lý lẽ làm mà không thấu triệt nguyên nhân mới khó khăn. Tai nghe tiếng cũng vậy chỉ là sự nghe mà thôi, không nắm giữa tướng chung, cũng như tướng riêng, có người cũng không biết rằng, cũng không hiểu rõ tướng chung là gì, tướng riêng là gì? Đó chính là pháp chế định như thấy cây chuối, cây dừa, bông hoa, người thú… hay là xe, thuyền… đó là pháp chế định. Cũng như tiếng nói dùng để bày tỏ để cùng nhau am hiểu riêng với nhau như là xe hơi là một danh từ dùng để hiểu với người việt nhưng người âu tây thì gọi là motor car chẳng hạn, cái tên ấy chỉ là một danh từ không có đặc tánh cụ thể. Vì vậy nên không thể nhận diện xe hơi, cây bông, nam, nữ… được vì sao vậy? Vì danh chế định ấy không có đặc tính trình bày tam tướng vô thường, khổ, vô ngã cho ta thấy được.

Minh sát là tên của trí tuệ nhằm biết tam tướng, nên ngoài tam tướng ra thì trí ấy không gọi là trí minh sát. Ta cần phải lưu ý rằng: minh sát là gì? Và cần phải xét hỏi tự hiểu biết về danh sắc mỗi ngày, cho hành giả hiểu được rành rẽ và tập cho hành giả dùng cảm giác, chớ có dùng suy tưởng. Suy tưởng và cảm giác khác nhau, nếu là suy tưởng thì ấn chứng (triệu chứng) là: sanh khởi làm cho nhức mỏi chỗ này, chỗ kia… Nếu dùng cảm giác thì ấn chứng không sanh khởi.

✳ Xin hỏi rằng: Nếu khi ta làm các công việc như giặt quần áo… ta phải tác ý như thế nào để ngăn chặn tham, ưu, không cho tham nhậm trong lúc ấy được.

✳ Ta phải tác ý đúng với sự thật như khi giặt y phục… Y phục này cần phải giặt vì nó dơ hay không? Khi ta thấy việc mặc y phục mà quán xét xem. Ta cho rằng y phục nó dơ nhưng thật ra nó không dơ, khi mặc y phục ấy trước đó nó không dơ nhưng khi chạm vào thân ta rồi, ta cho rằng nó dơ. Vậy thì cái gì là sự thật dơ? Chính thật ra, thân ta mới là dơ nhưng ta thì không tác ý đúng theo sự thật như vậy, cứ cho rằng y phục dơ còn thân ta thì không dơ.

Như lý tác ý là một pháp rất quan trọng, là vật thực của trí tuệ mà không như lý tác ý cho rằng y phục dơ, thân ta thì tốt đẹp, cái thân này luôn luôn sạch sẽ, không có nơi nào là uế trược cả.

Thật ra thì: chính thân ta đây mới quả là uế trược. Đức Phật Ngài đã giảng giải về nghiệp xứ uế trược cho thấy thân bên trong này là trược uế, không phải thấy bên ngoài, vì rằng: nếu thấy bên ngoài thì là y phục dơ, khi giặt rồi thì sự dơ ấy hết nhưng trái lại khi quán sát bên trong thân này, sẽ thấy rằng thân ta đây luôn luôn là uế trược, dơ bẩn, y phục đang sạch sẽ nhưng khi chạm vào người ta rồi thì nó trở nên dơ, nếu có như lý tác ý sanh khởi thì sẽ được động tâm rằng: Trong thân ta đây thật là dơ bẩn nhất, chỉ toàn là vật uế trược, khi ấy sẽ có sự nhàm chán. Khi mà ta thấu đạt được sự thật rồi thì thấy rằng: thân ta đây không có cái gì là tốt đẹp cả.

Việc mà ta còn thấy rằng thân này là tốt đẹp, đó là vì chưa thấu đạt đến sự thật của bản thân, nếu xét kỹ ra thì sẽ thấy được rằng: nó dơ bẩn vì gom toàn 20 chất đất (tóc, lông, móng…) và 12 chất nước (đàm, mủ, máu, nhớt…) tâm sẽ nhàm chán không còn hào hứng vui thích với thân này nữa.

Do vậy, Đức Phật mới cho Ngài Cūḷa Paṇṭhaka chùi khăn lau mặt. Ngài không dạy vị ấy chi nhiều cả, chỉ một chút thôi. Tại sao Ngài dạy như vậy? Vì Ngài Cūḷa Paṇṭhaka có tiền kiếp là một vị vua. Một hôm vị vua ấy đi săn bắn trong rừng, con ngựa mà vua cưỡi bị hốt hoảng lồng lên chạy dữ dội, băng qua những bụi cây rậm rạp, lá cây rớt xuống đầy đầu, quan đại thần theo vua không kịp, khi con ngựa dừng lại vị vua dùng chiếc khăn lau mồ hôi trên mặt, vừa lau xong ông nhìn thấy chiếc khăn dơ, ông ta khởi động sự động tâm rằng: “Cái thân này thật là dơ” đã làm cho khăn trở nên lem luốc. Và như vậy chứng tỏ rằng tâm của vị ấy từng có duyên với đề mục quán tưởng như thế, có cảm giác như vậy từ chiếc khăn. Vì vậy Đức Phật dạy ông chùi khăn lau mặt, ông vừa làm như vậy vừa suy nghĩ và trí tuệ đã sanh khởi mau chóng là do nhân ấy. Vì thế Đức Phật Ngài rất dễ dàng tế độ cho người, vì Ngài thông suốt tiền duyên của người ấy. Còn chúng ta thì: dạy nhau tạp nhạp, không biết cái chi là cái chi, ai có căn duyên như thế nào thì ta cũng chẳng biết. Khi sự kiện là như vậy rồi, hành giả nên là người tự xét lấy mình rằng: Pháp nào cảnh nào thích hợp với ta, khi ngồi có dễ dàng không? Có rõ ràng cảnh quán hay không? Điều này là phận sự của hành giả, hành giả còn nhận xét về chính bản thân mình thật nhiều mới đạt đến kết quả. Giữa lúc đang áp dụng cảnh của nghiệp xứ này, ta phải tác ý cho đúng như ngồi một chốc thì mỏi, khó chịu... phải thay đổi oai nghi, hãy tác ý rằng: Sắc ấy nó mỏi, nếu không khéo tác ý sẽ nhận lầm rằng: ta mỏi. Sắc ấy đã mỏi rồi, cần phải đổi oai nghi, phải đi, phải nằm... không phải tác ý là muốn đổi oai nghi mà là phải đổi. Tất cả đều sẽ phải: sẽ phải đi, sẽ phải đứng... Tất cả đều do sự bị bắt buộc thay đổi (vô thường) không phải là do ta muốn, nếu không tác ý như vậy thì sẽ trở thành muốn ăn, muốn uống, muốn nằm... cái muốn mà đến đâu mọi thứ thì sự hành rơi vào phiền não ngay, luôn luôn nương dựa vào phiền não.

✳ Xin hỏi, sự thay đổi oai nghi sẽ phải biết thật trước rằng như sắc ngồi đã trở nên khổ rồi, phải trừ khổ của sắc ngồi bởi sắc đứng... Điều này hành giả phải biết do cảm giác hay suy tư trong tâm?

✳ Biết do cảm giác hay suy nghĩ trong tâm là phận sự của hành giả nhưng đúng cách thì phải dùng cảm giác.

✳ Nhưng đối với hành giả mới thực hành thì chưa quen cảm giác như vậy phải suy nghĩ trước khi thay đổi oai nghi.

✳ Sự suy nghĩ ấy không có hiện tại xác chứng lúc mà nhức mỏi ấy là hiện tại cảnh đang lẩn tránh. Oai nghi ấy đang khổ, lẽ ra thì ghi nhận lấy cảnh hiện tại ấy được.

✳ Theo thường lệ thì: không cần phải suy nghĩ gì cả, ngồi mỏi thì duỗi ra, nằm mỏi thì nghiêng và khi ấy hành giả vẫn luôn ghi nhận. Nếu không tác ý đúng thì sự hành ấy là do tham điều khiển chứ không phải để trừ tham.

✳ Nghĩa là khi khổ quán chưa hiện tại rõ thì chưa đổi oai nghi.

✳ Ngồi để thấy khổ thật nhiều trước rồi mới đổi oai nghi... như vậy cũng là do tham điều khiển.

✳ Sự suy nghĩ là chế định phải chăng?

✳ Là chế định cũng được, là không cũng được. A: Tức là phải tùy cảnh, cảnh ấy là cảnh chế định hay là cảnh chơn pháp.

Nếu hướng về chế định thì thành chế định. Nếu hướng về phi chế định thì thành phi chế định. Nhưng lúc suy nghĩ ấy thì không xúc chạm cảnh hiện tại.

✳ Như khi nhức mỏi sanh khởi thì đổi oai nghi của sắc ngồi thành sắc đứng.

✳ Ai mỏi, ai khổ, ai nhức? Có biết hay không? Ta nhức, ta mỏi, ta khổ phải không? Nếu nghĩ như vậy thì lấy cái ta ra không được, cái gì cũng có ta xen vào luôn luôn... Sắc ngồi đã sanh khổ rồi, phải đổi đi để trừ khổ, sự thật là như vậy, không phải vì muốn đổi, nếu ta không muốn đổi thì không đổi oai nghi có được không?

Phải đổi. Tất cả mọi oai nghi đều phải đổi theo lẽ tự nhiên của nó,, không thể nào ở mãi trong một oai nghi được, mặc dù là chỉ cưỡng lại chút ít cũng không nên... Vì Đức Phật không có dạy cho cưỡng ép cái gì cả. Chỉ biết theo sự thật hiện có mà thôi, không tạo cái gì lên để biết thêm.

Có hành giả, khi ngồi hành thiền thì dựa tay bắt cái len đưa ra đưa vào rồi đặt xuống trước mặt, đưa lên đặt xuống liên tục đến khi cái len láng bóng lên. Đó là cách thức tạo nên, không làm như vậy thì hành giả chẳng biết làm cái gì, vì thiền sư dạy rằng: phải làm việc liên tục, không cho ở không.

 

---

← 8	9	10 →

Nguồn: Biện Giải Tâm Pháp
Hòa thượng Saddhammajotika
(Thích Huyễn Đạt dịch)
Họa đồ và ghi chú do Cao xuân Kiên thiết kế sau những buổi học ATĐ trên Zoom.
Nếu có thấy sơ sót sai lầm xin cảnh báo qua trang nhắn tin. Xin cảm ơn.

© www.tudieu.de