www.tudieu.de
| ⇐ | Hành xả tuệ (Saṅkhārupekkhāñāṇa) | ⇒ |
|
Sau khi hành giả quán sát các hành là vô thường, khổ, và vô ngã nhờ giản trạch tuệ, vị ấy thấy các hành là rỗng không. Khi đó, hành giả từ bỏ cả hai tâm trạng sợ hãi và thích thú, trở nên dửng dưng, bình thản đối với các hành, cũng như tâm trạng người đàn ông đã ly dị vợ vậy. Một gã đàn ông có cô vợ yêu kiều khả ái, anh ta yêu nàng say đắm đến nỗi không chịu được sự vắng mặt nàng dù chỉ chốc lát; Anh ta rất bực bội mỗi khi thấy nàng đứng hay ngồi nói chuyện cười đùa với người đàn ông khác, và rất đau khổ. Nhưng sau một thời gian anh ta phát hiện ra lỗi lầm của người đàn bà ấy, anh ta chán ngán và ly dị nàng, không xem nàng là “của tôi” nữa. Từ đó dù có thấy người đàn bà ấy đi với ai, đứng với ai, nói chuyện với ai, và làm bất cứ chuyện gì với gã đàn ông nào, anh ta cũng không còn bực tức, ưu phiền, đau khổ nữa, mà anh ta nhìn với tâm trạng dửng dưng, bình thản. Cũng như thế, hành giả muốn thoát khỏi các hành, quán xét các hành bằng giản trạch tuệ, và không thấy các hành có gì để cho là “tôi” hay “của tôi”, hành giả từ bỏ cả sợ hãi lẫn thích thú, và trở nên dửng dưng đối với tất cả hành. Khi hành giả biết và thấy như vậy, tâm vị ấy lùi lại, co rút lại, không đi đến trước ba sanh hữu (bhava), bốn sanh loại (yoni), năm sanh thú (gati), bảy thức thú (viññāṇaṭṭhiti), chín hữu tình cư (rattāvāsa), chỉ có xả hay sự dửng dưng được an trú. Như vậy gọi là hành xả tuệ đã khởi lên cho vị ấy. Đến đây, nếu trí này thấy được níp-bàn, trạng thái tịch tịnh vắng lặng thì nó bỏ tất cả sự diễn tiến các hành, thâm nhập níp-bàn; Còn như không thấy được níp-bàn tịch tịnh, trí ấy diễn tiến có đối tượng là hữu vi hoài hoài, như quạ mà thương thuyền viễn dương thả ra cho bay tìm bờ, con quạ nếu thấy bờ thì bay luôn vào đất liền, nếu không thấy bờ nó bay trở lại đậu trên cột buồm. Trường hợp nào hành giả đạt đến hành xả tuệ mà trở lại, không tiến tới thâm nhập níp-bàn? Là trường hợp hành giả có nguyện vọng đắc đạo quả ở thời khác như thời vị Phật tương lai, hoặc nguyện vọng thành Phật độc giác, Phật toàn giác… Còn đối với hành giả đủ duyên chứng đắc đạo quả ngay trong kiếp sống này, khi hành giả đạt tới hành xả tuệ, từ bỏ sự sợ hãi lẫn thích thú, bình thản thẩm sát các hành, vẫn kiên trì trong ba tùy quán. Làm như vậy, tuệ quán trở thành ba ngõ giải thoát (vimokkhamukhabhāvaṃ). Tuệ quán này đi vào ba ngõ giải thoát với sự nổi trội của một trong ba quyền (indriya) theo cách tiến hành ba loại tùy quán. Một người quán vô thường thì tín quyền (saddhindriya) nổi trội, sẽ đi vào ngõ vô tướng giải thoát (animittavimokkha). Một người quán khổ thì định quyền (samādhindriya) nổi trội, sẽ đi vào ngõ vô nguyện giải thoát (appaṇihitavimokkha). Một người quán vô ngã thì tuệ quyền (paññindriya) nổi trội, sẽ đi vào ngõ không tánh giải thoát (suññatāvimokkha). Hoặc nghĩa là, người tín quyền mạnh tùy quán vô thường sẽ đưa đến sự thấy các hành đều bị giới hạn, bị bao vây, và đưa đến tâm thâm nhập “vô tướng giới” (animittāya dhātuyā). Người định quyền mạnh tùy quán khổ sẽ đưa đến sự thôi thúc tâm ý đối với các hành, và đưa đến tâm thâm nhập “vô nguyện giới” (appaṇihitāya dhātuyā). Người tuệ quyền mạnh tùy quán vô ngã sẽ đưa đến sự thấy tất cả pháp là xa lạ, và đưa đến tâm thâm nhập “không tánh giới” (suññatāya dhātuyā). Cần phải hiểu vấn đề trên như sau: “Các hành bị giới hạn bị bao vây”, nghĩa là vừa bị giới hạn bởi sanh diệt và vừa bị bao vây bởi sanh diệt. “Vô tướng giới” nghĩa là tên gọi níp-bàn, níp-bàn là vô tướng vì không có hiện tượng sanh rồi diệt. “Sự thôi thúc tâm ý đối với các hành” nghĩa là sự kích động tâm, do quán khổ nên tâm bị kích động đối với các hành. “Vô nguyện giới” nghĩa là một tên gọi nípbàn, níp-bàn là vô nguyện vì không có ước vọng mong muốn. “Tất cả pháp là xa lạ” nghĩa là thấy các hành không là tôi hay của tôi. “Không tánh giới” nghĩa là một tên gọi níp-bàn, nípbàn là không tánh vì không có ngã. Trên đây là nói hành xả tuệ làm nên sự sai biệt trong các giải thoát thế nào. Hành xả tuệ cũng thuộc về hành lộ tri kiến tịnh (paṭipadāñāṇadassanavisuddhi).
Xem thêm ⇒ Thất Tịnh
|
Trích Thanh Tịnh Đạo yếu lược (TK Giác Giới)
