www.tudieu.de
| Vô uý ← | Phóng dật | → Tham |
|---|
 Phóng dật (uddhacca) Phóng dật (uddhacca) là sự dao động, sự lao chao, sự tán loạn. Tâm sở phóng dật có tướng trạng là không lắng yên (avūpasamalakkhaṇaṃ), có nhiệm vụ là không vững vàng (anavaṭṭhānarasaṃ), có biểu hiện là tình trạng rối tung (bhantattapaccupaṭṭhānaṃ), nhân gần là không khéo tác ý (ayonisomanasikārapadaṭṭhānaṃ). (trích Triết Học A Tỳ Đàm) Phóng Dật (uddhacca): Là trạng thái tán loạn của tâm, khiến tâm không thể tập trung vào đối tượng nào. Trong khi tâm sở Tầm là sự hướng tâm tới cảnh có mục đích và trong sự kiểm soát, thì Phóng Dật là sự lăng xăng không có mục đích và thiếu kiểm soát. Đây là điểm cần ghi nhận khi xét về hai khuynh hướng tâm lý Tầm và Si (trong 6 cơ tánh chúng sanh). Kinh ví dụ tâm sở này giống như sự mù mịt của một đống tro bị ném đá. Trong kinh Sangaāravasutta, Đức Phật còn ví dụ một nội tâm phóng dật giống như một mặt nước bị gió thổi xao. Phóng Dật cũng là một trong hai khía cạnh của tâm si, bên cạnh tâm sở Hoài Nghi. (trích Vô Tỷ Pháp Tập Yếu - TL Tịnh Sự - tb.2019) Điệu cử (uddhacca) (U = trên, + căn Dhu: dao động, giũ, phủi). Điệu cử là trạng thái tán loạn, lau chau, không kềm một cảnh đặng nhiều lộ tâm, sự không ngừng nghĩ của ý; ví như trạng thái tung tóe, tán loạn của đống tro khi ném hòn đá vào. Có Pāḷi chú giải như vầy: Uddhatassa bhāvo = uddhaccaṃ: Tán loạn, lau chau gọi là điệu cử. Như chúng ta không thể thấy mặt của chúng ta phản chiếu trong nước sôi, một tâm không ngừng nghỉ sẽ không thấy những hậu quả của ác nghiệp. Điệu cử cũng sanh theo si (moha), là pháp làm cho tâm xáo trộn và làm cho điệu cử sanh liên tục. Katamaṃ tasmiṃ samaye uddhaccaṃ hoti? Yaṃ tasmiṃ samaye cittassa uddhaccaṃ avupasamo1 cetaso vikkhepo bhantattaṃ cittassa, idaṃ tasmiṃ samaye uddhaccaṃ hoti. Điệu cử trong khi có ra sao? Sự tán loạn của tâm, sự không vắng lặng của tâm, sự lau chau (vikkhepo) của tâm, sự sôi nổi của tâm có trong khi nào thì điệu cử có trong khi ấy. Bốn ý nghĩa (aṭṭha) của tâm sở điệu cử: - Trạng thái là không yên tịnh (avūpasamalakkhaṇaṃ). - Phận sự là bất cẩn, không vững vàng (anavaṭṭhānarasaṃ). - Thành tựu là nguyên do làm cho tâm không yên tịnh (bhantābhāvapaccu-paṭṭhānaṃ). - Nhân cận là tác ý không khéo (ayonisomanasikārapadaṭṭhānaṃ). Bốn tâm sở si, vô tàm, vô úy và điệu cử gồm lại gọi là bốn si-phần (mohatuka) tức là bọn si, cũng gọi là tâm sở bất thiện biến hành (sabbacittākusala sādhāraṇa cetasika) làm nền tảng cho những pháp bất thiện và hiệp với tất cả 12 tâm bất thiện.
|
| Vô uý ← | ← Liệt kê 52 Tâm Sở | → Tham |
