www.tudieu.de
| Phóng dật ← | Tham | → Tà kiến |
|---|
 Tham (lobha) Tham (lobha) là sự đắm nhiễm, mê luyến cảnh. Tâm sở tham chính là căn tham (lobhamūla) Tâm sở tham có tướng trạng là bám lấy đối tượng (ārammaṇagahaṇalakkhaṇo), có nhiệm vụ là dính chặc (abhisaṅgaraso), có biểu hiện là không buông bỏ (apariccāgapaccupaṭṭhāno), nhân gần là thấy vị ngọt đối với cảnh trói buộc (saṃyojaniyadhammesu assādadassanapadaṭṭhāno). Tâm sở tham chỉ có mặt trong 8 tâm tham. (trích Triết Học A Tỳ Đàm) Tham (lobha): Là trạng thái ham thích trong cảnh dục trần (kāma) hay cảnh thiền (jhāna). Nó là sự khao khát đối với trần cảnh. Đức Phật dạy như biển có thêm bao nhiêu nước cũng không đầy, như lửa có thêm nhiên liệu cũng không đủ, tâm tham cũng giống hệt vậy. Hạnh phúc tuyệt đối không thể có được khi ta cứ còn khao khát một cái gì đó. Ngoài khía cạnh ham thích, Tham còn là sự nắm níu đối tượng. Trong kinh có cho một ví dụ về tâm tham là hình ảnh một con khỉ thò tay lấy mồi trong một cái bẫy đổ đầy nhựa cây. Càng cố rút tay thì con khỉ càng bị chất keo đó níu giữ lại. Cùng với Tà Kiến (micchādiṭṭhi) và Ngã Mạn (māna), tâm Tham được xem là một trong ba nhân tố luân hồi hoặc cũng gọi là ba pháp ngăn trở giải thoát (papañcadhamma). (trích Vô Tỷ Pháp Tập Yếu - TL Tịnh Sự - tb.2019) Tham (lobha): (bắt nguồn từ căn lubh: Bám chặt, cột chặt, luyến ái, bám níu) Tham là sự ham muốn, nhiễm đắm chấp cứng. Có Pāḷi chú giải như vầy: Lubbhatīti = lobho: Ham muốn gọi là tham. Tham là sự khao khát mạnh mẽ về vật dục hay sự sung sướng, hạnh phúc trong thiền (jhāna). Tham sẽ không bao giờ từ bỏ thực tính khát khao này mặc dù nhiều người có thể sở hữu nó. Thậm chí tất cả sự giàu sang trên thế gian cũng không thể thỏa mãn sự khao khát của tham (lobha). Nó luôn hướng ra ngoài tìm những điều mới. Do đó, chúng sanh không thể thật sự được hạnh phúc nếu họ không thể đoạn trừ tham . Thực tính thứ hai của tham là dính mắc, bám dai dẳng vào vật dục hay thiền (jhāna) và sự sung sướng, hạnh phúc trong thiền (jhāna). Tính dính mắc này được so sánh với trường hợp con khỉ bị dính keo. Keo này được chuẩn bị bằng cách nấu vài loại nhựa lấy từ cây rừng tạo thành một loại hỗn hợp keo dính. Người săn khỉ cho một lượng hỗn hợp keo kết dính này lên thân vài cây rừng. Khi ánh nắng chiếu vào hỗn hợp keo kết dính này, nhiều loại màu quang phổ xuất hiện. Một con khỉ hiếu kỳ đến chạm một tay và bị dính cứng vào hỗn hợp keo ấy. Trong lúc vật lộn kéo bàn tay này ra, con khỉ dùng bàn tay còn lại đẩy vào thân cây và cũng dùng hai chân đạp vào thân cây. Cả hai bàn tay và hai chân đều bị dính vào keo. Khi con khỉ cố gắng tự kéo ra bằng cách dùng đầu của nó đẩy thân cây, đầu của nó cũng bị dính vào keo. Bây giờ, người săn khỉ có thể đi ra từ nơi ẩn náu và bắt hoặc giết con khỉ một cách dễ dàng. Tương tự, người phàm phu đang bị tham kết dính vào vật dục như tài sản, của cải của họ. Họ không thể từ bỏ thế gian và của cải bao gồm vợ, chồng, con cái. Do đó, họ bị già, bệnh, chết bắt kịp hết kiếp này sang kiếp khác. Katamo tasmiṃ samaye lobho hoti? Yo tasmiṃ samaye lobho lubbhanā lubbhitattaṃ sārago sārajjanā sārajjitattaṃ abhijjhā lobho akusalamūlaṃ, ayaṃ tasmiṃ samaye lobho hoti. Tham trong khi có ra sao? Cách ham, sự muốn, rất muốn, dục vọng, yêu mến, rất yêu mến, tham là căn bất thiện có trong khi nào, đây gọi là tham có trong khi ấy. Bốn ý nghĩa (aṭṭha) của sở hữu tham: - Trạng thái là chấp cứng cảnh (ālambanaggahaṇalakkhaṇo). - Phận sự là dính mắc cảnh (abhisaṅgaraso). - Thành tựu là không buông cảnh (apariccāgapaccupaṭṭhāno). - Nhân cận là thấy pháp cảnh triền cho rằng đáng ưa thích (saṃyojaniyadhammesu assādadassanakhapadaṭṭhāno) là tâm hiệp thế, sở hữu tâm và sắc pháp. Tham (lobha) cùng với hai pháp khác trong bọn, là tà kiến (diṭṭhi) và ngã mạn (māna) có nhiệm vụ kéo dài vòng đời hay vòng sinh tử mà thường được gọi là saṃsāra (vòng luân hồi). Trên thực tế, tham (lobha), tà kiến (diṭṭhi), ngã mạn (māna) được gọi chung là pháp chướng ngại (papañca dhamma). Ba tâm sở ‘tham, tà kiến và ngã mạn’ gom chung lại gọi là tham-phần là bọn tâm sở tham, chỉ hợp trong vòng tâm tham.
|
| Phóng dật ← | ← Liệt kê 52 Tâm Sở | → Tà kiến |
